<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?> <?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?> <TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hans-HK" xml:id="X48n0803"> <teiHeader> <fileDesc> <titleStmt> <title>Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō, Electronic version, No. 803 百法明门论纂</title> <title xml:lang="zh-Hans">卍新纂大日本续藏经数位版, No. 803 百法明门论纂</title> <author>明 廣益纂释</author> <respStmt> <resp>Electronic Version by</resp> <name>CBETA</name> </respStmt> </titleStmt> <editionStmt> <edition>XML TEI P5</edition> <respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>orig</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp2"><resp>corrections</resp><name>CBETA</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp3"><resp>corrections</resp><name>CBETA.maha</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp4"><resp>corrections</resp><name>CBETA.ting</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp5"><resp>corrections</resp><name>CBETA.poyung</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp6"><resp>corrections</resp><name>CBETA.liyi</name></respStmt> </editionStmt> <extent>1卷</extent> <publicationStmt> <idno type="CBETA"> <idno type="canon">X</idno>.<idno type="vol">48</idno>.<idno type="no">803</idno> </idno> <distributor> <name>中华电子<persName>佛</persName>典协会 (CBETA)</name> <address> <addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine> </address> </distributor> <availability> <p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p> </availability> <date>2023-05-17 10:23:44 +0800</date> </publicationStmt> <sourceDesc> <bibl> <title level="s">Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō</title> <title level="s" xml:lang="zh-Hans">卍新纂大日本续藏经</title> <title level="m" xml:lang="zh-Hans">百法明门论纂</title> </bibl> </sourceDesc> </fileDesc> <encodingDesc> <projectDesc> <p xml:lang="en" cb:type="ly">Input by CBETA, OCR by CBETA</p> <p xml:lang="zh-Hans" cb:type="ly">CBETA 人工输入，CBETA 扫瞄辨识</p> </projectDesc> <editorialDecl> <punctuation resp="#resp1"><p>原书标点</p></punctuation> </editorialDecl> <tagsDecl> <namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0"> <tagUsage gi="rdg"> <listWit> <witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness> <witness xml:id="wit.orig">【卍续】</witness> </listWit> </tagUsage> </namespace> </tagsDecl> <charDecl> <char xml:id="CB01043"> <charName>CBETA CHARACTER CB01043</charName> <mapping cb:dec="984083" type="PUA">U+F0413</mapping> <mapping type="unicode">U+45A7</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[虫*旦]</value></charProp></char> <char xml:id="CB02549"> <charName>CBETA CHARACTER CB02549</charName> <mapping cb:dec="985589" type="PUA">U+F09F5</mapping> <mapping type="unicode">U+445B</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>舐</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[舌*氐]</value></charProp></char> <char xml:id="CB02712"> <charName>CBETA CHARACTER CB02712</charName> <mapping cb:dec="985752" type="PUA">U+F0A98</mapping> <mapping type="unicode">U+205E6</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[冯-(烈-列)+廾]</value></charProp></char> <char xml:id="CB04974"> <charName>CBETA CHARACTER CB04974</charName> <mapping cb:dec="988014" type="PUA">U+F136E</mapping> <mapping type="normal_unicode">U+9E81</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>粗</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[夕/鹿]</value></charProp></char> <char xml:id="CB08504"> <charName>CBETA CHARACTER CB08504</charName> <mapping cb:dec="991544" type="PUA">U+F2138</mapping> <mapping type="unicode">U+269A8</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>焰</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[舀*炎]</value></charProp></char> <char xml:id="CB15081"> <charName>CBETA CHARACTER CB15081</charName> <mapping cb:dec="998121" type="PUA">U+F3AE9</mapping> <mapping type="unicode">U+41FF</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>策</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[竺-二+束]</value></charProp></char> <char xml:id="CB15151"> <charName>CBETA CHARACTER CB15151</charName> <mapping cb:dec="998191" type="PUA">U+F3B2F</mapping> <charProp><localName>normalized form</localName><value>昏</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[昏-氏+(尤-尤+氏)]</value></charProp></char> </charDecl> </encodingDesc> <profileDesc> <langUsage> <language ident="en">English</language> <language ident="zh-Hans">Chinese (Traditional)</language> </langUsage> </profileDesc> <revisionDesc> <change when="2013-05-20"> <name>CW</name><name>Ray Chou 周邦信</name>P4 to P5 conversion by p4top5a.py, intended for publication </change> <change when="2006-11-13T09:07:12"> Zhou Bang-Xin (ed.) Created initial TEI XML version with BASICX.BAT </change> </revisionDesc> </teiHeader> <text><body> <milestone unit="juan" n="1"/> <pb ed="X" xml:id="X48.0803.0312b" n="0312b"/> <lb ed="X" n="0312b01"/> <lb ed="X" n="0312b02"/> <lb ed="X" n="0312b03"/> <lb ed="X" n="0312b04"/> <lb ed="X" n="0312b05"/><cb:div type="xu"><cb:mulu type="序" level="1">No. 803-A</cb:mulu><head>No. 803-A</head> <lb ed="X" n="0312b06"/> <lb ed="X" n="0312b07"/><lb ed="R076" n="0860a01"/><p xml:id="pX48p0312b0701">此百法论。以门称者。乃入大乘之门。是知此乃性相 <lb ed="X" n="0312b08"/><lb ed="R076" n="0860a02"/>二宗之关要。凡義学者未有不明此法而能穷诸法 <lb ed="X" n="0312b09"/><lb ed="R076" n="0860a03"/>门者。以古補註。但直取论文为註。是则以论解论。岂 <lb ed="X" n="0312b10"/><lb ed="R076" n="0860a04"/>初心所能入耶。以不知所本故也。以向来本论无释。 <lb ed="X" n="0312b11"/><lb ed="R076" n="0860a05"/>故从前相沿至今耳。今识论虽有註释。而百法行相 <lb ed="X" n="0312b12"/><lb ed="R076" n="0860a06"/>具在论中。而註随本论。故此百法竟莫能通。以师承 <lb ed="X" n="0312b13"/><lb ed="R076" n="0860a07"/>槪视。故学者不知其要耳。老人每示学人。凡入<persName>佛</persName>法 <lb ed="X" n="0312b14"/><lb ed="R076" n="0860a08"/>必从此始。侍者廣益初苦其难。老人教以探讨本论 <lb ed="X" n="0312b15"/><lb ed="R076" n="0860a09"/>故遂录论文为释者。仍取三家疏義。参合以释论。纂 <lb ed="X" n="0312b16"/><lb ed="R076" n="0860a10"/>成一贯。则了然易见。是以此纂尤为入百法之初步 <lb ed="X" n="0312b17"/><lb ed="R076" n="0860a11"/>也。其疏義有所不备者。则取直解或问。取<note place="inline">予</note>補義云。</p> <lb ed="X" n="0312b18"/><lb ed="R076" n="0860a12"/><p xml:id="pX48p0312b1801">天启壬戌夏日 七十七翁憨山老人手批</p></cb:div> <lb ed="X" n="0312b19"/> <lb ed="X" n="0312b20"/> <lb ed="X" n="0312b21"/> <lb ed="X" n="0312b22"/> <lb ed="X" n="0312b23"/> <lb ed="X" n="0312b24"/> <pb ed="X" xml:id="X48.0803.0312c" n="0312c"/> <lb ed="X" n="0312c01"/> <lb ed="X" n="0312c02"/><cb:div type="xu"><cb:mulu type="序" level="1">No. 803-B 大乘百法规矩纂释序</cb:mulu><head>No. 803-B <lb ed="X" n="0312c03"/><lb ed="R076" n="0860a14"/> 大乘百法规矩纂释序</head> <lb ed="X" n="0312c04"/> <lb ed="X" n="0312c05"/><lb ed="R076" n="0860a15"/><p xml:id="pX48p0312c0501">大师之释经论也。不逞新不炫奇。直就本文宗趣上。 <lb ed="X" n="0312c06"/><lb ed="R076" n="0860a16"/>一眼觑透。先得言外之旨。便于融会贯穿中。平实妥 <lb ed="X" n="0312c07"/><lb ed="R076" n="0860a17"/>贴。消文显義。务得<persName>佛</persName>意而止。故不特振中兴祖道。实 <lb ed="X" n="0312c08"/><lb ed="R076" n="0860a18"/>朗義日于性天。诚末法一大光明幢也。在昔弟子中。 <lb ed="X" n="0312c09"/><lb ed="R076" n="0860b01"/>最号入室师资道合者。有若<g ref="#CB02712">凭</g>孝廉启南先生。而 <lb ed="X" n="0312c10"/><lb ed="R076" n="0860b02"/> 大师于时日不暇给法道。犹有待也。今著述且大备。 <lb ed="X" n="0312c11"/><lb ed="R076" n="0860b03"/>而前人往矣。我辈何幸与一时诸上足亲承座下。岂 <lb ed="X" n="0312c12"/><lb ed="R076" n="0860b04"/>不亦人人生尊重难遭之想。唯时虚中益公年最少 <lb ed="X" n="0312c13"/><lb ed="R076" n="0860b05"/>悟最早。士称三日当刮目。不佞与公。菩提树下一别 <lb ed="X" n="0312c14"/><lb ed="R076" n="0860b06"/>如昨日耳。而公之丰神学问。脱体非昔人也。其攻苦 <lb ed="X" n="0312c15"/><lb ed="R076" n="0860b07"/>钻研。犹曰事在勉强而<anchor xml:id="nkr_note_add_0312c1501" n="0312c1501"/><anchor xml:id="beg0312c1501" n="0312c1501"/>已<anchor xml:id="end0312c1501"/>。若夫围绕一会之顷。微言 <lb ed="X" n="0312c16"/><lb ed="R076" n="0860b08"/>奥義。如野雁无人之态。兔起鹘落之機。他人拙以滞 <lb ed="X" n="0312c17"/><lb ed="R076" n="0860b09"/>者。公偏迎刃而划然解也。会于心而传于口。能令听 <lb ed="X" n="0312c18"/><lb ed="R076" n="0860b10"/>者精神飞跃恍若聆圆音于再演。有莫知其然者。嗟 <lb ed="X" n="0312c19"/><lb ed="R076" n="0860b11"/>夫虎啸而风烈。龙兴而致雲。有窥基而奘师之道益 <lb ed="X" n="0312c20"/><lb ed="R076" n="0860b12"/>光。有生肇而童寿之義愈赡。意公其殆乘愿轮。以续 <lb ed="X" n="0312c21"/><lb ed="R076" n="0860b13"/>慧命者欤。不然。何夙悟之若此。嗣是而虚以大之。谦 <lb ed="X" n="0312c22"/><lb ed="R076" n="0860b14"/>以光之。行以实之。证以臻之。皆公之能事也。当家种 <lb ed="X" n="0312c23"/><lb ed="R076" n="0860b15"/>草何俟于人。百法规矩纂註。具见公之苦心。然亦微 <lb ed="X" n="0312c24"/><lb ed="R076" n="0860b16"/>露一斑耳。 大师<anchor xml:id="nkr_note_add_0312c2401" n="0312c2401"/><anchor xml:id="beg0312c2401" n="0312c2401"/>已<anchor xml:id="end0312c2401"/>有题词。兹不敢赘。但公谦欲韫 <pb ed="X" xml:id="X48.0803.0313a" n="0313a"/> <lb ed="X" n="0313a01"/><lb ed="R076" n="0860b17"/>之匮。不佞愿宜公诸众。故<anchor xml:id="nkr_note_add_0313a0101" n="0313a0101"/><anchor xml:id="beg0313a0101" n="0313a0101"/>僭<anchor xml:id="end0313a0101"/>叙数语。以为劝请如此。</p> <lb ed="X" n="0313a02"/><lb ed="R076" n="0860b18"/><p xml:id="pX48p0313a0201">天启二年岁次壬戌夏至日 <lb ed="X" n="0313a03" type="honorific"/><lb ed="R076" n="0861a01"/>岭南仲安刘起相和南拜撰</p></cb:div> <lb ed="X" n="0313a04"/> <lb ed="X" n="0313a05"/> <lb ed="X" n="0313a06"/> <lb ed="X" n="0313a07"/> <lb ed="X" n="0313a08"/><cb:div type="xu"><cb:mulu type="序" level="1">No. 803-C 题百法明门八识规矩纂释後</cb:mulu><head>No. 803-C <lb ed="X" n="0313a09"/><lb ed="R076" n="0861a03"/> 题百法明门八识规矩纂释後</head> <lb ed="X" n="0313a10"/> <lb ed="X" n="0313a11"/><lb ed="R076" n="0861a04"/><p xml:id="pX48p0313a1101">余不敏天黜其形。自信有尊形者存。故夙抱超然之 <lb ed="X" n="0313a12"/><lb ed="R076" n="0861a05"/>志。在龆龀。即闻我 大师法雷起蛰时。则跃然皈依。 <lb ed="X" n="0313a13"/><lb ed="R076" n="0861a06"/>结想有年。往癸丑岁。从先人宦遊于衡。适礼 大师 <lb ed="X" n="0313a14"/><lb ed="R076" n="0861a07"/>于灵湖。即蒙摄受。时见虚中益公其精敏機警。知为 <lb ed="X" n="0313a15"/><lb ed="R076" n="0861a08"/>法器。然未识所志向。及丁巳夏。 大师归老匡庐之 <lb ed="X" n="0313a16"/><lb ed="R076" n="0861a09"/>五乳峰下。余以二亲见背。乃决志依归。求出世业。于 <lb ed="X" n="0313a17"/><lb ed="R076" n="0861a10"/>辛酉春。始判然入山。大师怜之。从入室後。得闻法要 <lb ed="X" n="0313a18"/><lb ed="R076" n="0861a11"/>朝夕与公商确奥義。洞彻言外。余跃然喜也。不唯与 <lb ed="X" n="0313a19"/><lb ed="R076" n="0861a12"/>之忘形。抑忘心矣。食息靡间。一日见公案头百法规 <lb ed="X" n="0313a20"/><lb ed="R076" n="0861a13"/>矩纂释展卷。同刘孝廉仲安氏阅之。一读三歎曰。公 <lb ed="X" n="0313a21"/><lb ed="R076" n="0861a14"/>之精義入神之如此也。心虽不闲于宗案。习闻此论。 <lb ed="X" n="0313a22"/><lb ed="R076" n="0861a15"/>虽老师宿学。亦苦于难入。盖以论释论。文简義幽。且 <lb ed="X" n="0313a23"/><lb ed="R076" n="0861a16"/>断章不备。况旧无解。故多面墙。近则本论释有数家 <lb ed="X" n="0313a24"/><lb ed="R076" n="0861a17"/>又未参合。于此犹然。故吾此末学所以泣歧也。今公 <pb ed="X" xml:id="X48.0803.0313b" n="0313b"/> <lb ed="X" n="0313b01"/><lb ed="R076" n="0861a18"/>详论文。于名相之下。取古今诸疏。会通一贯。且得亲 <lb ed="X" n="0313b02"/><lb ed="R076" n="0861b01"/>闻 大师之心印。而折中之。故文如析薪。義若观火。 <lb ed="X" n="0313b03"/><lb ed="R076" n="0861b02"/>不劳旁搜曲讨。而洞达法相之源。不异三车执笔也。 <lb ed="X" n="0313b04"/><lb ed="R076" n="0861b03"/>意别数载。何公超悟之蚤。而入法之精如此。讵非拔 <lb ed="X" n="0313b05"/><lb ed="R076" n="0861b04"/>灵根于虚壤者。未易易也。顾予与公大有夙契。愧不 <lb ed="X" n="0313b06"/><lb ed="R076" n="0861b05"/>能赞其万一。聊述此以纪法缘之始末云。</p> <lb ed="X" n="0313b07"/><lb ed="R076" n="0861b06"/><p xml:id="pX48p0313b0701">天启二年岁在壬戌之秋七月既朢 <lb ed="X" n="0313b08" type="honorific"/><lb ed="R076" n="0861b07"/>秣陵遗民方远题于五乳峰下之溪上阁</p></cb:div> <lb ed="X" n="0313b09"/> <lb ed="X" n="0313b10"/> <lb ed="X" n="0313b11"/> <lb ed="X" n="0313b12"/> <lb ed="X" n="0313b13"/> <lb ed="X" n="0313b14"/><cb:div type="xu"><cb:mulu type="序" level="1">No. 803-D 百法规矩纂释後叙</cb:mulu><head>No. 803-D <lb ed="X" n="0313b15"/><lb ed="R076" n="0861b09"/> 百法规矩纂释後叙</head> <lb ed="X" n="0313b16"/> <lb ed="X" n="0313b17"/><lb ed="R076" n="0861b10"/><p xml:id="pX48p0313b1701">余自降心白业。皈命<persName>佛</persName>乘。时抱出尘之志。切喜依教 <lb ed="X" n="0313b18"/><lb ed="R076" n="0861b11"/>寻源。唯以<persName>如来</persName>法海汪洋義天廣博。于奢摩他路。未 <lb ed="X" n="0313b19"/><lb ed="R076" n="0861b12"/>能下手。每开卷未尝不望涯而歎也。及询诸尊宿。咸 <lb ed="X" n="0313b20"/><lb ed="R076" n="0861b13"/>教以先明起信百法诸论。云此乃一大藏之关键。如 <lb ed="X" n="0313b21"/><lb ed="R076" n="0861b14"/>欲万里之行。始于足下。未有足下之步不移而能之 <lb ed="X" n="0313b22"/><lb ed="R076" n="0861b15"/>万里者。是知百法规矩乃足下之步也。故曰明得百 <lb ed="X" n="0313b23"/><lb ed="R076" n="0861b16"/>法。可入大乘之门矣。余即简鲁庵補注。见其文约義 <lb ed="X" n="0313b24"/><lb ed="R076" n="0861b17"/>幽犹然。故吾罕得其要。丙寅秋。适匡山虚公来遊黄 <pb ed="X" xml:id="X48.0803.0313c" n="0313c"/> <lb ed="X" n="0313c01"/><lb ed="R076" n="0861b18"/>山。锡过白嶽。余与家仲兄。遇于汶上。首请楞严三观。 <lb ed="X" n="0313c02"/><lb ed="R076" n="0862a01"/>次及圆觉起信。而师每发一言。義出常见。酬一难。理 <lb ed="X" n="0313c03"/><lb ed="R076" n="0862a02"/>彻玄微。所谓狮儿哮吼。自与群兽别也。一日于师囊 <lb ed="X" n="0313c04"/><lb ed="R076" n="0862a03"/>中。搜得此纂。与仲兄捧览三复。不觉从前滞碍。划然 <lb ed="X" n="0313c05"/><lb ed="R076" n="0862a04"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0313c0501" n="0313c0501"/><anchor xml:id="beg0313c0501" n="0313c0501"/>已<anchor xml:id="end0313c0501"/>解。百法则详而备。规矩则简而明。使初学之士一 <lb ed="X" n="0313c06"/><lb ed="R076" n="0862a05"/>见了然。无复泣歧之歎矣。持斯钥而竟探宝藏。顿获 <lb ed="X" n="0313c07"/><lb ed="R076" n="0862a06"/>家珍。岂不快哉。余曰此稀有之法。何不公诸宇内。师 <lb ed="X" n="0313c08"/><lb ed="R076" n="0862a07"/>谦而秘之。余坚请得寿诸梓。以廣法施。愿诸学者因 <lb ed="X" n="0313c09"/><lb ed="R076" n="0862a08"/>言得義。了義明心。庶不负虚师。亦不负自<anchor xml:id="nkr_note_add_0313c0901" n="0313c0901"/><anchor xml:id="beg0313c0901" n="0313c0901"/>己<anchor xml:id="end0313c0901"/>。是为叙。</p> <lb ed="X" n="0313c10"/><lb ed="R076" n="0862a09"/><p xml:id="pX48p0313c1001">时 <lb ed="X" n="0313c11" type="honorific"/><lb ed="R076" n="0862a10"/>崇祯四年岁次辛未花朝</p> <lb ed="X" n="0313c12"/><lb ed="R076" n="0862a11"/><p xml:id="pX48p0313c1201">天都弟子在新程开裕拜撰幷书</p></cb:div> <lb ed="X" n="0313c13"/> <lb ed="X" n="0313c14"/> <lb ed="X" n="0313c15"/> <lb ed="X" n="0313c16"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">大乘百法明门论纂</cb:mulu> <lb ed="X" n="0313c17"/><cb:docNumber>No. 803</cb:docNumber> <lb ed="X" n="0313c18"/><lb ed="R076" n="0862b01"/><cb:juan fun="open" n="1"><cb:mulu type="卷" n="1"/><cb:jhead>大乘百法明门论</cb:jhead></cb:juan> <lb ed="X" n="0313c19"/> <lb ed="X" n="0313c20"/><lb ed="R076" n="0862b02"/><byline cb:type="author">明 匡山五乳 廣益 纂释</byline> <lb ed="X" n="0313c21"/><lb ed="R076" n="0862b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX48p0313c2101">言大者。拣小为義。谓拣小乘唯是七十五法。大乘 <lb ed="X" n="0313c22"/><lb ed="R076" n="0862b04"/>则有百法。乘者。运载得名。谓如世舟车。可以运重 <lb ed="X" n="0313c23"/><lb ed="R076" n="0862b05"/>致远。以喩菩萨乘此大法。越生死河。到菩提鄕。登 <lb ed="X" n="0313c24"/><lb ed="R076" n="0862b06"/>涅槃岸。名義互言。亦可说拣小得名。运载为義。百 <pb ed="X" xml:id="X48.0803.0314a" n="0314a"/> <lb ed="X" n="0314a01"/><lb ed="R076" n="0862b07"/>者。数目也。法者。模笵也。谓世间法九十四种。出世 <lb ed="X" n="0314a02"/><lb ed="R076" n="0862b08"/>间法六种。其数有百。谓心法有八。心所有法五十 <lb ed="X" n="0314a03"/><lb ed="R076" n="0862b09"/>一。色法有十一。不相应行法有二十四。无为法有 <lb ed="X" n="0314a04"/><lb ed="R076" n="0862b10"/>六。此为大乘之百法。明者。乃菩萨无漏之慧。以能 <lb ed="X" n="0314a05"/><lb ed="R076" n="0862b11"/>破无明暗。故为智明。以拣凡夫有漏慧。不能破烦 <lb ed="X" n="0314a06"/><lb ed="R076" n="0862b12"/>恼也。门者。以开通无壅滞義。谓此百法乃凡圣共 <lb ed="X" n="0314a07"/><lb ed="R076" n="0862b13"/>由之门。又明此百法即是入大乘之门也。论者。决 <lb ed="X" n="0314a08"/><lb ed="R076" n="0862b14"/>择義。谓拣择性相。教诫後学。决断疑惑。故以为论。 <lb ed="X" n="0314a09"/><lb ed="R076" n="0862b15"/>乃天亲菩萨。于瑜伽本地分中六百六十法内提 <lb ed="X" n="0314a10"/><lb ed="R076" n="0862b16"/>纲挈领。略录此百法名数以示後学。使知其万法 <lb ed="X" n="0314a11"/><lb ed="R076" n="0862b17"/>之大要也。摄此百法。世出世间一切圣凡皆执有 <lb ed="X" n="0314a12"/><lb ed="R076" n="0862b18"/>我。故招分段变易二种生死。若能分明了悟悉皆 <lb ed="X" n="0314a13"/><lb ed="R076" n="0863a01"/>无我。则超二死。圣凡情尽。即此便是入大乘之门 <lb ed="X" n="0314a14"/><lb ed="R076" n="0863a02"/>故云大乘百法明门。又明字乃能观之智。百法即 <lb ed="X" n="0314a15"/><lb ed="R076" n="0863a03"/>所观之境。此智此境皆入大乘之门也。又论者。决 <lb ed="X" n="0314a16"/><lb ed="R076" n="0863a04"/>择境智分明无惑而<anchor xml:id="nkr_note_add_0314a1601" n="0314a1601"/><anchor xml:id="beg0314a1601" n="0314a1601"/>已<anchor xml:id="end0314a1601"/>。以心境皆空法门。殊非小 <lb ed="X" n="0314a17"/><lb ed="R076" n="0863a05"/>根可受。故此理观皆属大乘。故标云。乃大乘之百 <lb ed="X" n="0314a18"/><lb ed="R076" n="0863a06"/>法明门。依主释也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0314a19"/><lb ed="R076" n="0863a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX48p0314a1901">天亲菩萨造。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0314a20"/><lb ed="R076" n="0863a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX48p0314a2001">此造论人名也。论中百法。乃<persName>佛</persName>所说。一大藏中所 <lb ed="X" n="0314a21"/><lb ed="R076" n="0863a09"/>演。通名万法。<persName>佛</persName>灭度後。<name role="" type="person">慈氏菩萨</name>愍念邪见众生。 <lb ed="X" n="0314a22"/><lb ed="R076" n="0863a10"/>难入正法。故从<name role="" type="person">兜率天</name>降神中印土阿瑜陀国。为 <lb ed="X" n="0314a23"/><lb ed="R076" n="0863a11"/>无著菩萨。说瑜伽论。统收万法。括为六百六十法。 <lb ed="X" n="0314a24"/><lb ed="R076" n="0863a12"/>名理殆尽。论文百卷。大约五分。一本地分。二摄决 <pb ed="X" xml:id="X48.0803.0314b" n="0314b"/> <lb ed="X" n="0314b01"/><lb ed="R076" n="0863a13"/>择分。三摄识分。四摄義门分。五摄事分。後天亲菩 <lb ed="X" n="0314b02"/><lb ed="R076" n="0863a14"/>萨因见文繁。仍于此论本地分中。略录百法名数。 <lb ed="X" n="0314b03"/><lb ed="R076" n="0863a15"/>使万法根宗归于指掌。若疏九河导万派而归于 <lb ed="X" n="0314b04"/><lb ed="R076" n="0863a16"/>海。最简最要。其实祖述先哲。以条然成章。故亦云 <lb ed="X" n="0314b05"/><lb ed="R076" n="0863a17"/>造菩萨氏族具如别传。兹不繁录。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0314b06"/><lb ed="R076" n="0863a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX48p0314b0601">唐三藏法师<name role="" type="person">玄奘</name>奉 诏译。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0314b07"/><lb ed="R076" n="0863b01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX48p0314b0701">此译师名也。<name role="" type="person">玄奘</name>初至西域。首于那兰陀寺。亲诫 <lb ed="X" n="0314b08"/><lb ed="R076" n="0863b02"/>贤论师。习相宗法门。而唯识宗旨独得其传。折伏 <lb ed="X" n="0314b09"/><lb ed="R076" n="0863b03"/>异见。制诸外道。声振五天。故持此论归大唐。奉太 <lb ed="X" n="0314b10"/><lb ed="R076" n="0863b04"/>宗之诏而译之。译者。易也。易梵语而为华言。故云 <lb ed="X" n="0314b11"/><lb ed="R076" n="0863b05"/>译也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0314b12"/><lb ed="R076" n="0863b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX48p0314b1201">如<persName>世尊</persName>言。一切法无我。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0314b13"/><lb ed="R076" n="0863b07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX48p0314b1301">如<persName>世尊</persName>言者。原为<persName>佛</persName>说。乃论主推尊法有所自。一 <lb ed="X" n="0314b14"/><lb ed="R076" n="0863b08"/>切法无我者。谓百法及二无我也。<persName>世尊</persName>乃说法之 <lb ed="X" n="0314b15"/><lb ed="R076" n="0863b09"/>主一切法乃所说之法。而云无我者。则说无所说 <lb ed="X" n="0314b16"/><lb ed="R076" n="0863b10"/>矣。何也。以<persName>佛</persName>本无法可说。亦无实法与人。但就众 <lb ed="X" n="0314b17"/><lb ed="R076" n="0863b11"/>生所执之情。随宜而击破之耳。且一切法者。乃世 <lb ed="X" n="0314b18"/><lb ed="R076" n="0863b12"/>出世间一切圣凡之法也。以凡夫妄执五蕴身心 <lb ed="X" n="0314b19"/><lb ed="R076" n="0863b13"/>假我为我。外道妄执神我等为我。小乘妄执所取 <lb ed="X" n="0314b20"/><lb ed="R076" n="0863b14"/>涅槃偏见为我。菩萨妄见有生可度。有<persName>佛</persName>可求。非 <lb ed="X" n="0314b21"/><lb ed="R076" n="0863b15"/>我不能。于所证真如。有证有得。亦未忘我。斯则世 <lb ed="X" n="0314b22"/><lb ed="R076" n="0863b16"/>间凡夫外道。出世三乘。皆是有我执者。故<persName>佛</persName>总以 <lb ed="X" n="0314b23"/><lb ed="R076" n="0863b17"/>一个无字破之。曰。一切法无我。谓一切法本来无 <lb ed="X" n="0314b24"/><lb ed="R076" n="0863b18"/>我。故知一切法者。乃众生所执之法。非<persName>佛</persName>说也。以 <pb ed="X" xml:id="X48.0803.0314c" n="0314c"/> <lb ed="X" n="0314c01"/><lb ed="R076" n="0864a01"/>众生妄执为有。<persName>佛</persName>但云无之而<anchor xml:id="nkr_note_add_0314c0101" n="0314c0101"/><anchor xml:id="beg0314c0101" n="0314c0101"/>已<anchor xml:id="end0314c0101"/>。岂有法耶。此一 <lb ed="X" n="0314c02"/><lb ed="R076" n="0864a02"/>无字。亦不得<anchor xml:id="nkr_note_add_0314c0201" n="0314c0201"/><anchor xml:id="beg0314c0201" n="0314c0201"/>已<anchor xml:id="end0314c0201"/>而为破执之具耳。又何有实法与 <lb ed="X" n="0314c03"/><lb ed="R076" n="0864a03"/>人哉。噫。此吾<persName>佛</persName>说法之标旨。而为万法之宗本。故 <lb ed="X" n="0314c04"/><lb ed="R076" n="0864a04"/>论标以示人。意曰。当如<persName>世尊</persName>言。应知一切诸法无 <lb ed="X" n="0314c05"/><lb ed="R076" n="0864a05"/>我。学者苟达无我。则于大乘法门思过半矣。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0314c06"/><lb ed="R076" n="0864a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX48p0314c0601">何等一切法。云何为无我。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0314c07"/><lb ed="R076" n="0864a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX48p0314c0701">此设疑问。意在欲人了悟。知一切法本自无我也。 <lb ed="X" n="0314c08"/><lb ed="R076" n="0864a08"/>以问有五种。一利乐有情问。谓菩萨知一切无我 <lb ed="X" n="0314c09"/><lb ed="R076" n="0864a09"/>而众生不知。为欲利乐故问于<persName>佛</persName>。使其了悟革凡 <lb ed="X" n="0314c10"/><lb ed="R076" n="0864a10"/>成圣也。二不解问。谓自<anchor xml:id="nkr_note_add_0314c1001" n="0314c1001"/><anchor xml:id="beg0314c1001" n="0314c1001"/>己<anchor xml:id="end0314c1001"/>于一切事理不明。而问 <lb ed="X" n="0314c11"/><lb ed="R076" n="0864a11"/>于人也。三愚痴问。谓愚暗痴迷于理事不分。而问 <lb ed="X" n="0314c12"/><lb ed="R076" n="0864a12"/>于人也。四试验问。谓以<anchor xml:id="nkr_note_add_0314c1201" n="0314c1201"/><anchor xml:id="beg0314c1201" n="0314c1201"/>己<anchor xml:id="end0314c1201"/>所知问于他人。以验他 <lb ed="X" n="0314c13"/><lb ed="R076" n="0864a13"/>知不知也。五轻触问。谓我慢无状。而戏问于人也。 <lb ed="X" n="0314c14"/><lb ed="R076" n="0864a14"/>此菩萨设此一问。即五问中利乐有情问也。设有 <lb ed="X" n="0314c15"/><lb ed="R076" n="0864a15"/>二问。先释初问。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0314c16"/><lb ed="R076" n="0864a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX48p0314c1601">一切法者。略有五种。一者心法。二者心所有法。三者 <lb ed="X" n="0314c17"/><lb ed="R076" n="0864a17"/>色法。四者心不相应行法。五者无为法。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0314c18"/><lb ed="R076" n="0864a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX48p0314c1801">此标数列名以释疑也。以前问不知何等为一切 <lb ed="X" n="0314c19"/><lb ed="R076" n="0864b01"/>法。又不知何者为无我。故此答云。通而言之。以众 <lb ed="X" n="0314c20"/><lb ed="R076" n="0864b02"/>生情欲无量。其实应機之法。亦无量。演为三藏。共 <lb ed="X" n="0314c21"/><lb ed="R076" n="0864b03"/>有九部。今撮其纲宗。略有五种耳。然此五种。前四 <lb ed="X" n="0314c22"/><lb ed="R076" n="0864b04"/>乃答有为法。後一乃出世间无为法。且此五法。若 <lb ed="X" n="0314c23"/><lb ed="R076" n="0864b05"/>但有四。即名凡夫外道。但见後一。即名偏空小乘。 <lb ed="X" n="0314c24"/><lb ed="R076" n="0864b06"/>若即有为而便见无为。乃即世间而出世间。名为 <pb ed="X" xml:id="X48.0803.0315a" n="0315a"/> <lb ed="X" n="0315a01"/><lb ed="R076" n="0864b07"/>大乘菩萨。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0315a02"/><lb ed="R076" n="0864b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX48p0315a0201">一者最勝故。二与此相应故。三所现影故。四分位差 <lb ed="X" n="0315a03"/><lb ed="R076" n="0864b09"/>别故。五所显示故。如是次第。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0315a04"/><lb ed="R076" n="0864b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX48p0315a0401">此释前列名次第所以也。一列心法为首者。以三 <lb ed="X" n="0315a05"/><lb ed="R076" n="0864b11"/>界上下法唯是一心作。一切圣凡染净因果。依心 <lb ed="X" n="0315a06"/><lb ed="R076" n="0864b12"/>而立。此为最勝。故列为首。二与此相应者。乃前心 <lb ed="X" n="0315a07"/><lb ed="R076" n="0864b13"/>所有法也。然心王本无善恶。不能独造。必假随从 <lb ed="X" n="0315a08"/><lb ed="R076" n="0864b14"/>方有势力。而从者必协和于主。方得内外相应。堪 <lb ed="X" n="0315a09"/><lb ed="R076" n="0864b15"/>成事业。故心家所有之法。乃心使也。与心相应。方 <lb ed="X" n="0315a10"/><lb ed="R076" n="0864b16"/>能造业。故列其次。三所现影者。即前色法也。谓此 <lb ed="X" n="0315a11"/><lb ed="R076" n="0864b17"/>色法。本非外来。乃八识之相分。即自心之影像。八 <lb ed="X" n="0315a12"/><lb ed="R076" n="0864b18"/>识如镜。而此色法如镜中像。以色不自色。因心变 <lb ed="X" n="0315a13"/><lb ed="R076" n="0865a01"/>现。以八识通为能变。相分为所变。要显色本唯心。 <lb ed="X" n="0315a14"/><lb ed="R076" n="0865a02"/>云所现影。故列第三。四分位差别者。即前心不相 <lb ed="X" n="0315a15"/><lb ed="R076" n="0865a03"/>应行法也。此虽心家所有。但不与心相应。总前三 <lb ed="X" n="0315a16"/><lb ed="R076" n="0865a04"/>位妄计法中分位之差别耳。故又次之。此上四位 <lb ed="X" n="0315a17"/><lb ed="R076" n="0865a05"/>乃有为法也。造论之意。要即此有为便欲显示无 <lb ed="X" n="0315a18"/><lb ed="R076" n="0865a06"/>为。以所显示者本无为故。故终繫之以此。故云如 <lb ed="X" n="0315a19"/><lb ed="R076" n="0865a07"/>是次第。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0315a20"/><lb ed="R076" n="0865a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX48p0315a2001">第一心法。略有八种。一眼识。二耳识。三鼻识。四舌识 <lb ed="X" n="0315a21"/><lb ed="R076" n="0865a09"/>五身识。六意识。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0315a22"/><lb ed="R076" n="0865a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX48p0315a2201">此列前六识之名。皆从所依之根而立也。具有五 <lb ed="X" n="0315a23"/><lb ed="R076" n="0865a11"/>義。谓依。发。属。助。如。除根发之识馀四皆依根之识 <lb ed="X" n="0315a24"/><lb ed="R076" n="0865a12"/>依主也。根所发之识。依士也。经云。元依一精明。分 <pb ed="X" xml:id="X48.0803.0315b" n="0315b"/> <lb ed="X" n="0315b01"/><lb ed="R076" n="0865a13"/>成六和合。精明。乃八识之体也。本唯真心。迷之而 <lb ed="X" n="0315b02"/><lb ed="R076" n="0865a14"/>成八识。今于六门而了境。故有六种之名。以映眼 <lb ed="X" n="0315b03"/><lb ed="R076" n="0865a15"/>时能分别色。即名眼之识等。譬如一室中藏一个 <lb ed="X" n="0315b04"/><lb ed="R076" n="0865a16"/>猕猴。六处有人随呼而应。故有别耳。且前五识。依 <lb ed="X" n="0315b05"/><lb ed="R076" n="0865a17"/>五根得名。但有照用。最初一念照境元无分别。然 <lb ed="X" n="0315b06"/><lb ed="R076" n="0865a18"/>第二念有分别者。即属意识。是则前五乃依五色 <lb ed="X" n="0315b07"/><lb ed="R076" n="0865b01"/>根之识。第六乃意所发之识。以第七意为六之根 <lb ed="X" n="0315b08"/><lb ed="R076" n="0865b02"/>故。補註云。虽六识身。皆依意转。此随不共意识。名 <lb ed="X" n="0315b09"/><lb ed="R076" n="0865b03"/>依发等。故五识身无相滥矣。或唯依意。故名意识。 <lb ed="X" n="0315b10"/><lb ed="R076" n="0865b04"/>辨识得名。心意非例。補義云。此辨六识依根得名 <lb ed="X" n="0315b11"/><lb ed="R076" n="0865b05"/>也。问曰。前六识身。皆依意转。应俱名意识。何故第 <lb ed="X" n="0315b12"/><lb ed="R076" n="0865b06"/>六独得意识之名耶。况教说心意意识转。此则明 <lb ed="X" n="0315b13"/><lb ed="R076" n="0865b07"/>知前六同名意识。今言意识。岂不与前五滥同一 <lb ed="X" n="0315b14"/><lb ed="R076" n="0865b08"/>名耶。论答曰。虽六识身。皆依意转。但此随根立名。 <lb ed="X" n="0315b15"/><lb ed="R076" n="0865b09"/>如前五识。各有所依之根。今此第六识。则不共前 <lb ed="X" n="0315b16"/><lb ed="R076" n="0865b10"/>五。以独依意为根。立意识名。乃意之识。如五识身。 <lb ed="X" n="0315b17"/><lb ed="R076" n="0865b11"/>依色等根。以唯依意。故名意之识。依主释也。此中 <lb ed="X" n="0315b18"/><lb ed="R076" n="0865b12"/>正是辨识得名。不可执前六。共为一意为相滥也。 <lb ed="X" n="0315b19"/><lb ed="R076" n="0865b13"/>此言各从所依根立名。故不相滥耳。若言前六共 <lb ed="X" n="0315b20"/><lb ed="R076" n="0865b14"/>依意转。则六与前五滥而为一。今辨各有所依之 <lb ed="X" n="0315b21"/><lb ed="R076" n="0865b15"/>根。而六唯依意为根。故名意识。岂与前五相滥耶。 <lb ed="X" n="0315b22"/><lb ed="R076" n="0865b16"/>谓转则共。而依根则不共矣。此乃辨识依根得名。 <lb ed="X" n="0315b23"/><lb ed="R076" n="0865b17"/>教说心意识转。别是一義。故结云。心意非例。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0315b24"/><lb ed="R076" n="0865b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX48p0315b2401">七末那识。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X48.0803.0315c" n="0315c"/> <lb ed="X" n="0315c01"/><lb ed="R076" n="0866a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX48p0315c0101">此第七识。乃相应立号也。具足应云。讫利瑟咤耶 <lb ed="X" n="0315c02"/><lb ed="R076" n="0866a02"/>末那。此翻染汚意。谓贪嗔见慢。四惑常俱。故名染 <lb ed="X" n="0315c03"/><lb ed="R076" n="0866a03"/>汚。恒审思量。名之为意。恒常审察思量。计第八为 <lb ed="X" n="0315c04"/><lb ed="R076" n="0866a04"/>我。如是思量。唯第七有。馀识所无。故独得名意。复 <lb ed="X" n="0315c05"/><lb ed="R076" n="0866a05"/>能了别。名之为识。问。前第六名意识。今此识亦名 <lb ed="X" n="0315c06"/><lb ed="R076" n="0866a06"/>意。何也。曰。第六识依根得名。此识当体立号。第六 <lb ed="X" n="0315c07"/><lb ed="R076" n="0866a07"/>识虽能分别五尘好恶。而由此识传送相续执取。 <lb ed="X" n="0315c08"/><lb ed="R076" n="0866a08"/>依根者。根乃第七识也。当体。即分别之体也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0315c09"/><lb ed="R076" n="0866a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX48p0315c0901">八阿赖耶识。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0315c10"/><lb ed="R076" n="0866a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX48p0315c1001">此第八识。乃功能受称也。由具三藏義故。名为阿 <lb ed="X" n="0315c11"/><lb ed="R076" n="0866a11"/>赖耶。真谛的体翻为无没。以真如随生死迁流而 <lb ed="X" n="0315c12"/><lb ed="R076" n="0866a12"/>不失不壞。故云无没。奘师就義翻为藏识。谓能含 <lb ed="X" n="0315c13"/><lb ed="R076" n="0866a13"/>藏诸法种故。藏有三義。谓能藏。所藏我爱执藏。以 <lb ed="X" n="0315c14"/><lb ed="R076" n="0866a14"/>能含藏善恶种子。历劫不壞。约持种義边。名为能 <lb ed="X" n="0315c15"/><lb ed="R076" n="0866a15"/>藏。又此识是前根身器界善恶种子所藏之处。约 <lb ed="X" n="0315c16"/><lb ed="R076" n="0866a16"/>受熏義边。名为所藏。又此藏识是末那坚执为自 <lb ed="X" n="0315c17"/><lb ed="R076" n="0866a17"/>内我。故云我爱执藏。由斯三義。而得藏名。藏即识 <lb ed="X" n="0315c18"/><lb ed="R076" n="0866a18"/>也。乃持业释。故曰功能受称。楞伽云。识藏<persName>如来</persName>藏 <lb ed="X" n="0315c19"/><lb ed="R076" n="0866b01"/>以此识乃真如在缠之名。即众生之<persName>佛</persName>性。万法之 <lb ed="X" n="0315c20"/><lb ed="R076" n="0866b02"/>根宗。善恶之本元。圣凡之归宅。以世出世间染净 <lb ed="X" n="0315c21"/><lb ed="R076" n="0866b03"/>诸法。皆依此识之所变现。故云万法唯识者。此也 <lb ed="X" n="0315c22"/><lb ed="R076" n="0866b04"/>此上八识。名异体同。总名心王。其次五十一心所 <lb ed="X" n="0315c23"/><lb ed="R076" n="0866b05"/>法。皆心王之使。但各具多寡之不同。故奘师作八 <lb ed="X" n="0315c24"/><lb ed="R076" n="0866b06"/>识颂以规矩之。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X48.0803.0316a" n="0316a"/> <lb ed="X" n="0316a01"/><lb ed="R076" n="0866b07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX48p0316a0101">第二心所有法。略有五十一种。分为六位。一遍行有 <lb ed="X" n="0316a02"/><lb ed="R076" n="0866b08"/>五。二别境有五。三善有十一。四烦恼有六。五随烦恼 <lb ed="X" n="0316a03"/><lb ed="R076" n="0866b09"/>有二十。六不定有四。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0316a04"/><lb ed="R076" n="0866b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX48p0316a0401">此列五十一心所法之分位也。心所者。心家所有 <lb ed="X" n="0316a05"/><lb ed="R076" n="0866b11"/>之法也。恒依心起。与心相应。繫属于心。具此三義。 <lb ed="X" n="0316a06"/><lb ed="R076" n="0866b12"/>故名心所。如属我物。得我所名。然此心所随善恶 <lb ed="X" n="0316a07"/><lb ed="R076" n="0866b13"/>境起憎爱等。助成心事。故得心所之名。以凡起心 <lb ed="X" n="0316a08"/><lb ed="R076" n="0866b14"/>动念。不出善恶二途。故有六位之差耳。其遍行者。 <lb ed="X" n="0316a09"/><lb ed="R076" n="0866b15"/>即心无故。所起之念。乃习气内熏而发者也。别境 <lb ed="X" n="0316a10"/><lb ed="R076" n="0866b16"/>者。乃各别缘境而得生故。唯此二门不出善恶之 <lb ed="X" n="0316a11"/><lb ed="R076" n="0866b17"/>间。其善心所止有十一。而恶心所则有根本烦恼 <lb ed="X" n="0316a12"/><lb ed="R076" n="0866b18"/>六。随烦恼二十。此则善习少而恶习多。宜乎善人 <lb ed="X" n="0316a13"/><lb ed="R076" n="0867a01"/>少。而不善者多也。其不定四法。则善恶皆有。此上 <lb ed="X" n="0316a14"/><lb ed="R076" n="0867a02"/>总标名位。向下随次别释。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0316a15"/><lb ed="R076" n="0867a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX48p0316a1501">一遍行五者。谓意。触。受。想。思。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0316a16"/><lb ed="R076" n="0867a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX48p0316a1601">此释心所法初中名義也。言遍行者。遍乃周遍。所 <lb ed="X" n="0316a17"/><lb ed="R076" n="0867a05"/>谓无处不至也。行乃心行。即能缘之心。其境乃心 <lb ed="X" n="0316a18"/><lb ed="R076" n="0867a06"/>行之处。为所缘耳。此五心所。以遍有四一切。谓遍 <lb ed="X" n="0316a19"/><lb ed="R076" n="0867a07"/>一切善恶之性。遍一切三界九地。遍一切长短之 <lb ed="X" n="0316a20"/><lb ed="R076" n="0867a08"/>时。遍一切识。于八个识中同时俱起。不问何心。但 <lb ed="X" n="0316a21"/><lb ed="R076" n="0867a09"/>起便有。故得此名。谓凡在有情分中。未能離念者。 <lb ed="X" n="0316a22"/><lb ed="R076" n="0867a10"/>皆具此也。然此虽列五名。总为一心。以此五法具 <lb ed="X" n="0316a23"/><lb ed="R076" n="0867a11"/>足。取境之识。一念方成。此下先引本论。後用新疏 <lb ed="X" n="0316a24"/><lb ed="R076" n="0867a12"/>释之。義不足者。補之。</p><p xml:id="pX48p0316a2409" cb:place="inline">補義。瑜伽以作意为首。识 <pb ed="X" xml:id="X48.0803.0316b" n="0316b"/> <lb ed="X" n="0316b01"/><lb ed="R076" n="0867a13"/>论以触为首。以瑜伽约二乘。及权教菩萨观行皆 <lb ed="X" n="0316b02"/><lb ed="R076" n="0867a14"/>依作意而修。此通凡圣。识论以触为首。直就三和 <lb ed="X" n="0316b03"/><lb ed="R076" n="0867a15"/>生触。乃以境为先。是单就识说。但属凡夫。有此不 <lb ed="X" n="0316b04"/><lb ed="R076" n="0867a16"/>同。从来未辨。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0316b05"/><lb ed="R076" n="0867a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX48p0316b0501">一作意者。谓能警心为性<note place="inline">体也</note>。于所缘境引心为业<note place="inline">用也</note>。 <lb ed="X" n="0316b06"/><lb ed="R076" n="0867a18"/>谓此警觉应起心种。引令趣境。故名作意。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0316b07"/><lb ed="R076" n="0867b01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX48p0316b0701">作意者。谓生心动念之始也。谓警心令起。引心趣 <lb ed="X" n="0316b08"/><lb ed="R076" n="0867b02"/>境。是其体用。警觉有二義。一令心未起而起。二令 <lb ed="X" n="0316b09"/><lb ed="R076" n="0867b03"/>心<anchor xml:id="nkr_note_add_0316b0901" n="0316b0901"/><anchor xml:id="beg0316b0901" n="0316b0901"/>已<anchor xml:id="end0316b0901"/>起者。令引趣境。问。作意为在种位警心。为在 <lb ed="X" n="0316b10"/><lb ed="R076" n="0867b04"/>现行。答。在种位。以彼自性明利。虽在种位。若有境 <lb ed="X" n="0316b11"/><lb ed="R076" n="0867b05"/>至而能警心。令生现行。喩如多人同宿一室。外有 <lb ed="X" n="0316b12"/><lb ed="R076" n="0867b06"/>贼至。中有一人其性少睡。便能警觉馀人。此人自 <lb ed="X" n="0316b13"/><lb ed="R076" n="0867b07"/>身虽未曾起。而能警觉馀人令起。作意种子。既能 <lb ed="X" n="0316b14"/><lb ed="R076" n="0867b08"/>警彼诸心种生现行。又能令心现行趣所缘境。初 <lb ed="X" n="0316b15"/><lb ed="R076" n="0867b09"/>是体性。次是业用。</p><p xml:id="pX48p0316b1508" cb:place="inline">補義。谓八识湛渊之体。本来 <lb ed="X" n="0316b16"/><lb ed="R076" n="0867b10"/>无念。因种子内熏鼓动。便有作意。此时未分善恶。 <lb ed="X" n="0316b17"/><lb ed="R076" n="0867b11"/>但有动念。故不引心所。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0316b18"/><lb ed="R076" n="0867b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX48p0316b1801">二触者。为三和分别变异。令心心所触境为性。受想 <lb ed="X" n="0316b19"/><lb ed="R076" n="0867b13"/>思等所依为业。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0316b20"/><lb ed="R076" n="0867b14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX48p0316b2001">補義。触谓三和分别变异者。此言触有实自性。是 <lb ed="X" n="0316b21"/><lb ed="R076" n="0867b15"/>实非假也。言三和者。谓根境识也。言分别者。谓三 <lb ed="X" n="0316b22"/><lb ed="R076" n="0867b16"/>和时。尙未生心所。以和而未取。犹属似现量。尙居 <lb ed="X" n="0316b23"/><lb ed="R076" n="0867b17"/>本位故。今触即取境之念。纔一取著。则粘动湛体。 <lb ed="X" n="0316b24"/><lb ed="R076" n="0867b18"/>遂生美恶之心所。故云分别。谓此取之一念。亦似 <pb ed="X" xml:id="X48.0803.0316c" n="0316c"/> <lb ed="X" n="0316c01"/><lb ed="R076" n="0868a01"/>前三。有顺生心所功能。故论以相似释分别也。变 <lb ed="X" n="0316c02"/><lb ed="R076" n="0868a02"/>异者。谓由取著。则令前三变异。失其本体。则为比 <lb ed="X" n="0316c03"/><lb ed="R076" n="0868a03"/>量矣。令心心所触境为性者。此言触之功能。谓心 <lb ed="X" n="0316c04"/><lb ed="R076" n="0868a04"/>心所。全仗触力方能引令触境也。受想思等所依 <lb ed="X" n="0316c05"/><lb ed="R076" n="0868a05"/>为业者。言心虽触境。境复触心。心境和合引起善 <lb ed="X" n="0316c06"/><lb ed="R076" n="0868a06"/>恶习气。将生心所。但含而未发。故云为受想思等 <lb ed="X" n="0316c07"/><lb ed="R076" n="0868a07"/>所依也。经云。自心取自心。非幻成幻法。不取无非 <lb ed="X" n="0316c08"/><lb ed="R076" n="0868a08"/>幻。甚言取之一法为患甚大。故今论说根境识三。 <lb ed="X" n="0316c09"/><lb ed="R076" n="0868a09"/>纵和一处。非触不能起善恶行。故触有实体用也。 <lb ed="X" n="0316c10"/><lb ed="R076" n="0868a10"/>此触義最微。非一取字无以发明。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0316c11"/><lb ed="R076" n="0868a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX48p0316c1101">三受者。谓领纳违顺俱非境相为性。起爱为业。能起 <lb ed="X" n="0316c12"/><lb ed="R076" n="0868a12"/>合離非二欲故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0316c13"/><lb ed="R076" n="0868a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX48p0316c1301">受者。谓领纳也。领谓收领。纳谓容纳。若领纳违境。 <lb ed="X" n="0316c14"/><lb ed="R076" n="0868a14"/>则起心欲離。若领纳顺境。则起心欲合。若领纳非 <lb ed="X" n="0316c15"/><lb ed="R076" n="0868a15"/>违非顺境。则起平平。虽不欲合。亦不欲離。此受性 <lb ed="X" n="0316c16"/><lb ed="R076" n="0868a16"/>也。为欲所依。故能起爱。是受用也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0316c17"/><lb ed="R076" n="0868a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX48p0316c1701">四想者。谓于境取相为性。施设种种名言为业。谓要 <lb ed="X" n="0316c18"/><lb ed="R076" n="0868a18"/>安立境分齐相。方能随起种种名言。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0316c19"/><lb ed="R076" n="0868b01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX48p0316c1901">想者。谓境风飘鼓。安立自境。施设名言。是其体用。 <lb ed="X" n="0316c20"/><lb ed="R076" n="0868b02"/>安立者。即取像義。谓此意想。先于色声等境安立 <lb ed="X" n="0316c21"/><lb ed="R076" n="0868b03"/>分齐而取像。由取像故後起名言。此是色是声等。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0316c22"/><lb ed="R076" n="0868b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX48p0316c2201">五思者。令心造作为性。于善品等役心为业。谓能取 <lb ed="X" n="0316c23"/><lb ed="R076" n="0868b05"/>境正因等相。驱役自心。令造善等。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0316c24"/><lb ed="R076" n="0868b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX48p0316c2401">思者。能取正因邪因筹量可行不可行。是其体性。 <pb ed="X" xml:id="X48.0803.0317a" n="0317a"/> <lb ed="X" n="0317a01"/><lb ed="R076" n="0868b07"/>驱役自心造善造恶成邪成正是其业用。问。作意 <lb ed="X" n="0317a02"/><lb ed="R076" n="0868b08"/>与思何异。答。作意如马行。思如骑马者。马<anchor xml:id="nkr_note_add_0317a0201" n="0317a0201"/><anchor xml:id="beg0317a0201" n="0317a0201"/>但<anchor xml:id="end0317a0201"/>直行。 <lb ed="X" n="0317a03"/><lb ed="R076" n="0868b09"/>不能避险就平。以由骑者令其避就。思惟亦尔。令 <lb ed="X" n="0317a04"/><lb ed="R076" n="0868b10"/>彼作意不得漫行。脱邪就正。故曰。欲吾知尔本。意 <lb ed="X" n="0317a05"/><lb ed="R076" n="0868b11"/>以思想生。吾不思想尔。则尔而不生。又语云。思无 <lb ed="X" n="0317a06"/><lb ed="R076" n="0868b12"/>邪。又云。愼思之。又云。三思而行。</p><p xml:id="pX48p0317a0613" cb:place="inline">補義。由作意而 <lb ed="X" n="0317a07"/><lb ed="R076" n="0868b13"/>于思。则善恶之念<anchor xml:id="nkr_note_add_0317a0701" n="0317a0701"/><anchor xml:id="beg0317a0701" n="0317a0701"/>已<anchor xml:id="end0317a0701"/>成。决不能止。故下别境。乃必 <lb ed="X" n="0317a08"/><lb ed="R076" n="0868b14"/>作之心也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0317a09"/><lb ed="R076" n="0868b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX48p0317a0901">二别境五。谓欲。解。念。定。慧。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0317a10"/><lb ed="R076" n="0868b16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX48p0317a1001">言别境者。以五心所所缘之境。各各不同。非如遍 <lb ed="X" n="0317a11"/><lb ed="R076" n="0868b17"/>行同缘一境。谓别别缘境而得生故。以四境别名。 <lb ed="X" n="0317a12"/><lb ed="R076" n="0868b18"/>为别境也。谓欲。所乐境。解。所决定境。念。曾所习境。 <lb ed="X" n="0317a13"/><lb ed="R076" n="0869a01"/>定。于所观境。慧。则于四境拣择为性。故不同偏行 <lb ed="X" n="0317a14"/><lb ed="R076" n="0869a02"/>耳。</p><p xml:id="pX48p0317a1402" cb:place="inline">補義。此五心所乃必作之心也。善恶皆然。修 <lb ed="X" n="0317a15"/><lb ed="R076" n="0869a03"/>行亦尔。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0317a16"/><lb ed="R076" n="0869a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX48p0317a1601">一欲者。于所乐境希望为性。勤依为业。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0317a17"/><lb ed="R076" n="0869a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX48p0317a1701">欲者。于所乐境希取冀望。是其体性。精进为依。是 <lb ed="X" n="0317a18"/><lb ed="R076" n="0869a06"/>其业用。谓于所爱境。希望必合。于所恶境。希望必 <lb ed="X" n="0317a19"/><lb ed="R076" n="0869a07"/>離。所谓爱之欲生。恶之欲死。是知欣厌皆名欲也。 <lb ed="X" n="0317a20"/><lb ed="R076" n="0869a08"/>故世出世法。无不皆由。好乐而成。故好乐世间法。 <lb ed="X" n="0317a21"/><lb ed="R076" n="0869a09"/>成世间果。好乐出世法。成出世间果。甚矣好乐之 <lb ed="X" n="0317a22"/><lb ed="R076" n="0869a10"/>不可不正也。古人剋期求证无上菩提者。好乐之 <lb ed="X" n="0317a23"/><lb ed="R076" n="0869a11"/>力也。</p><p xml:id="pX48p0317a2303" cb:place="inline">補義。<persName>佛</persName>说众生有种种欲。不独菩提。下四 <lb ed="X" n="0317a24"/><lb ed="R076" n="0869a12"/>皆然。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X48.0803.0317b" n="0317b"/> <lb ed="X" n="0317b01"/><lb ed="R076" n="0869a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX48p0317b0101">二勝解者。谓于决定境印持为性。不可引转为业。谓 <lb ed="X" n="0317b02"/><lb ed="R076" n="0869a14"/>邪正等教理证力。于所取境审决印持。由此异缘不 <lb ed="X" n="0317b03"/><lb ed="R076" n="0869a15"/>能引转。故犹豫境。勝解全无。非审决心。亦无勝解。由 <lb ed="X" n="0317b04"/><lb ed="R076" n="0869a16"/>斯勝解非遍行摄。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0317b05"/><lb ed="R076" n="0869a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX48p0317b0501">勝解者。谓于境决知其可作。不能引转也。言决定 <lb ed="X" n="0317b06"/><lb ed="R076" n="0869a18"/>印持不可引转者。谓藉邪教正教邪理正理。據证 <lb ed="X" n="0317b07"/><lb ed="R076" n="0869b01"/>之力。故于所取之境。详审明决。印定持守。由此异 <lb ed="X" n="0317b08"/><lb ed="R076" n="0869b02"/>缘不能牵夺。故名勝解。如说色如聚<anchor xml:id="nkr_note_add_0317b0801" n="0317b0801"/><anchor xml:id="beg0317b0801" n="0317b0801"/>沫<anchor xml:id="end0317b0801"/>。受如水泡。 <lb ed="X" n="0317b09"/><lb ed="R076" n="0869b03"/>想如阳<g ref="#CB08504">焰</g>。行如芭蕉。识如幻境。如是决定增勝不 <lb ed="X" n="0317b10"/><lb ed="R076" n="0869b04"/>可引转。语云。三军可夺帅。匹夫不可夺志。古德云 <lb ed="X" n="0317b11"/><lb ed="R076" n="0869b05"/>任尔非心非<persName>佛</persName>。我自即心即<persName>佛</persName>是也。若半疑半信。 <lb ed="X" n="0317b12"/><lb ed="R076" n="0869b06"/>若存若亡。名犹豫境。决无勝解。若虽印持而无一 <lb ed="X" n="0317b13"/><lb ed="R076" n="0869b07"/>刀两段审决之心。亦无勝解。由此勝解非遍行摄 <lb ed="X" n="0317b14"/><lb ed="R076" n="0869b08"/>也。又此欲解性摄善恶无记三性。如後懈怠中说。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0317b15"/><lb ed="R076" n="0869b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX48p0317b1501">三念者。于曾习境。令心明记不忘为性。定依为业。谓 <lb ed="X" n="0317b16"/><lb ed="R076" n="0869b10"/>数忆持曾所受境。令不忘失。能引定故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0317b17"/><lb ed="R076" n="0869b11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX48p0317b1701">念者。谓于可作境。令心分明记取不忘也。曾习者 <lb ed="X" n="0317b18"/><lb ed="R076" n="0869b12"/>即串习事也。明记不忘定依为业者。谓惺惺不昧。 <lb ed="X" n="0317b19"/><lb ed="R076" n="0869b13"/>历历分明。念兹在兹。不暂忘失。如此用功。乱想自 <lb ed="X" n="0317b20"/><lb ed="R076" n="0869b14"/>定。名为正念。古人云。一念万年。<name role="" type="person">万年一</name>念是也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0317b21"/><lb ed="R076" n="0869b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX48p0317b2101">四定者。于所观境令心专注不散为性。智依为业。谓 <lb ed="X" n="0317b22"/><lb ed="R076" n="0869b16"/>观得失俱非境中。由定令心专注不散。依斯便有决 <lb ed="X" n="0317b23"/><lb ed="R076" n="0869b17"/>定智生。心专注言。显所欲住即便能住。非唯一境也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0317b24"/><lb ed="R076" n="0869b18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX48p0317b2401">定者。谓于所观境。专注一心也。言所观境者。谓五 <pb ed="X" xml:id="X48.0803.0317c" n="0317c"/> <lb ed="X" n="0317c01"/><lb ed="R076" n="0870a01"/>蕴等。无常苦空等。专注不散。定依为业者。谓日用 <lb ed="X" n="0317c02"/><lb ed="R076" n="0870a02"/>寻常境中。用心观察。何者为色。何者为受。色是甚 <lb ed="X" n="0317c03"/><lb ed="R076" n="0870a03"/>么。受是甚么等。如此专注一心不乱。自然有个入 <lb ed="X" n="0317c04"/><lb ed="R076" n="0870a04"/>处。由斯本明自露。抉择智生。言心专注者。表显此 <lb ed="X" n="0317c05"/><lb ed="R076" n="0870a05"/>心欲何境。即能令心住于此境。非是独指一境言 <lb ed="X" n="0317c06"/><lb ed="R076" n="0870a06"/>也。</p><p xml:id="pX48p0317c0602" cb:place="inline">補義。此解但依禅定而言。未通世间法。如注 <lb ed="X" n="0317c07"/><lb ed="R076" n="0870a07"/>瓦承蜩皆定力也。何独参禅。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0317c08"/><lb ed="R076" n="0870a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX48p0317c0801">五慧者。于所观境拣择为性。断疑为业。谓观得失俱 <lb ed="X" n="0317c09"/><lb ed="R076" n="0870a09"/>非境中。由慧推求得决定故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0317c10"/><lb ed="R076" n="0870a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX48p0317c1001">慧者。谓于所作境。了然不疑也。言拣择断疑者。谓 <lb ed="X" n="0317c11"/><lb ed="R076" n="0870a11"/>于诸法得失境中。由以慧心推求拣别。後方决定 <lb ed="X" n="0317c12"/><lb ed="R076" n="0870a12"/>心无疑惑。此慧从定而发。所谓因定生慧。善恶皆 <lb ed="X" n="0317c13"/><lb ed="R076" n="0870a13"/>然。故定与慧。如车两轮。如鸟两翼。缺一不可。必由 <lb ed="X" n="0317c14"/><lb ed="R076" n="0870a14"/>定而发慧。由此得决定。故云一心不动。名入诸禅。 <lb ed="X" n="0317c15"/><lb ed="R076" n="0870a15"/>了境无生名为般若。</p><p xml:id="pX48p0317c1509" cb:place="inline">補義。世智辩聪。亦名黠慧。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0317c16"/><lb ed="R076" n="0870a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX48p0317c1601">三善十一者。谓一信。二精进。三惭。四愧。五无贪。六无 <lb ed="X" n="0317c17"/><lb ed="R076" n="0870a17"/>嗔。七无痴。八轻安。九不放逸。十行捨。十一不害。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0317c18"/><lb ed="R076" n="0870a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX48p0317c1801">此列善法之名也。下论释其相。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0317c19"/><lb ed="R076" n="0870b01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX48p0317c1901">一信者。于实德能深忍乐欲。心净为性。对治不信乐 <lb ed="X" n="0317c20"/><lb ed="R076" n="0870b02"/>善为业。然信差别略有三种。一信实有。谓于诸法实 <lb ed="X" n="0317c21"/><lb ed="R076" n="0870b03"/>事理中。深信忍故。二信有德。谓于三宝真净德中。深 <lb ed="X" n="0317c22"/><lb ed="R076" n="0870b04"/>信乐故。三信有能。谓于一切世出世善。深信有力。能 <lb ed="X" n="0317c23"/><lb ed="R076" n="0870b05"/>得能起希望故。由斯对治不信。彼心爱乐修证世出 <lb ed="X" n="0317c24"/><lb ed="R076" n="0870b06"/>世善。忍。谓勝解。此即信因。乐欲。谓欲。即是信果。确陈 <pb ed="X" xml:id="X48.0803.0318a" n="0318a"/> <lb ed="X" n="0318a01"/><lb ed="R076" n="0870b07"/>此信自相是何。岂不适言心净为性。此信澄淸能净 <lb ed="X" n="0318a02"/><lb ed="R076" n="0870b08"/>心等。以心勝故。立心净名。如水淸珠。能淸浊水。又诸 <lb ed="X" n="0318a03"/><lb ed="R076" n="0870b09"/>染法。各别有相。唯有不信自相浑浊。复能浑浊馀心 <lb ed="X" n="0318a04"/><lb ed="R076" n="0870b10"/>心所。如极秽物自秽秽他。信正翻彼。故净为相。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0318a05"/><lb ed="R076" n="0870b11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX48p0318a0501">此下释信十一心所也。言信者。乃诚信不疑也。一 <lb ed="X" n="0318a06"/><lb ed="R076" n="0870b12"/>信实有者。谓于诸<persName>佛</persName>所说世出世间实事实理。正 <lb ed="X" n="0318a07"/><lb ed="R076" n="0870b13"/>因正果。皆能深信而能忍可于心。不为谬事谬理。 <lb ed="X" n="0318a08"/><lb ed="R076" n="0870b14"/>邪因邪果之所引转。此是信因。二信有德者。谓于 <lb ed="X" n="0318a09"/><lb ed="R076" n="0870b15"/>三宝有法身般若。解脱。真净之德。深信好乐。不为 <lb ed="X" n="0318a10"/><lb ed="R076" n="0870b16"/>数论三德。勝论十四德等之所惑乱。三信有能者 <lb ed="X" n="0318a11"/><lb ed="R076" n="0870b17"/>谓于一切有漏善。及无漏善深信。凡肯用力于此 <lb ed="X" n="0318a12"/><lb ed="R076" n="0870b18"/>者。皆能得果。能成道业。于是生稀有心。而求必得 <lb ed="X" n="0318a13"/><lb ed="R076" n="0871a01"/>此二是信果。由斯信力。对治不信。爱乐修证世出 <lb ed="X" n="0318a14"/><lb ed="R076" n="0871a02"/>世善而为业用。故曰。信为道源功德母。信能必到 <lb ed="X" n="0318a15"/><lb ed="R076" n="0871a03"/><persName>如来</persName>地。问。深忍乐欲是信因果。如何是信之自体。 <lb ed="X" n="0318a16"/><lb ed="R076" n="0871a04"/>答。前岂不言心净为性。然信之自性澄淸。能净染 <lb ed="X" n="0318a17"/><lb ed="R076" n="0871a05"/>汚心心所法。以心勝故。立心净名。不及心所。如水 <lb ed="X" n="0318a18"/><lb ed="R076" n="0871a06"/>淸珠入水一寸。水淸一寸。入水一尺。水淸一尺。故 <lb ed="X" n="0318a19"/><lb ed="R076" n="0871a07"/>曰。淸珠投于浊水。浊水不得不淸。净信投于秽心。 <lb ed="X" n="0318a20"/><lb ed="R076" n="0871a08"/>秽心不得不净矣。</p><p xml:id="pX48p0318a2008" cb:place="inline">補義。信如水淸珠。人杂乱之 <lb ed="X" n="0318a21"/><lb ed="R076" n="0871a09"/>心如浊水。若见<persName>佛</persName>像。一起信敬之心。心便淸净。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0318a22"/><lb ed="R076" n="0871a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX48p0318a2201">二精进者。谓于善恶品修断事中。勇悍为性。对治懈 <lb ed="X" n="0318a23"/><lb ed="R076" n="0871a11"/>怠满善为业。勇表精进。简诸染法。悍表精纯。简净无 <lb ed="X" n="0318a24"/><lb ed="R076" n="0871a12"/>记。即显精进唯善性摄。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X48.0803.0318b" n="0318b"/> <lb ed="X" n="0318b01"/><lb ed="R076" n="0871a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX48p0318b0101">言精进者。谓勇于改恶迁善也。善恶修断事者。即 <lb ed="X" n="0318b02"/><lb ed="R076" n="0871a14"/>未生善令生。<anchor xml:id="nkr_note_add_0318b0201" n="0318b0201"/><anchor xml:id="beg0318b0201" n="0318b0201"/>已<anchor xml:id="end0318b0201"/>生善令廣。未生恶遏令不生。<anchor xml:id="nkr_note_add_0318b0202" n="0318b0202"/><anchor xml:id="beg0318b0202" n="0318b0202"/>已<anchor xml:id="end0318b0202"/>生 <lb ed="X" n="0318b03"/><lb ed="R076" n="0871a15"/>恶断令不续。言勇表勝进者。谓念念高勝增进不 <lb ed="X" n="0318b04"/><lb ed="R076" n="0871a16"/>退也。若行染法。设虽增长。望诸善品皆名为退。不 <lb ed="X" n="0318b05"/><lb ed="R076" n="0871a17"/>得名进故。捍表精纯者。如浣垢衣以洁白为主。故 <lb ed="X" n="0318b06"/><lb ed="R076" n="0871a18"/>断恶以纯善为主。故此精纯属善法。以用力故净。 <lb ed="X" n="0318b07"/><lb ed="R076" n="0871b01"/>不同无覆无记之自性净故。由此二義。显此精进。 <lb ed="X" n="0318b08"/><lb ed="R076" n="0871b02"/>是善性摄故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0318b09"/><lb ed="R076" n="0871b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX48p0318b0901">三惭者。依自法力崇重贤善为性。对治无惭。止息恶 <lb ed="X" n="0318b10"/><lb ed="R076" n="0871b04"/>行为业。谓于自法尊贵增上。羞耻过恶对治无惭。息 <lb ed="X" n="0318b11"/><lb ed="R076" n="0871b05"/>诸恶行。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0318b12"/><lb ed="R076" n="0871b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX48p0318b1201">言惭者。乃羞惭也。谓依自身生尊重增上。又于大 <lb ed="X" n="0318b13"/><lb ed="R076" n="0871b07"/>法起贵重增上。谓我有此巍巍堂堂七尺之躯。又 <lb ed="X" n="0318b14"/><lb ed="R076" n="0871b08"/>具得昭昭灵灵之<persName>佛</persName>性。不为善事。乃作诸恶。不亦 <lb ed="X" n="0318b15"/><lb ed="R076" n="0871b09"/>惭乎。由此二种增上力故。凡见一切贤善有德之 <lb ed="X" n="0318b16"/><lb ed="R076" n="0871b10"/>人。皆生尊敬。心生隆重想。待之如父。事之如师。复 <lb ed="X" n="0318b17"/><lb ed="R076" n="0871b11"/>羞自<anchor xml:id="nkr_note_add_0318b1701" n="0318b1701"/><anchor xml:id="beg0318b1701" n="0318b1701"/>己<anchor xml:id="end0318b1701"/>之过。有过必改。耻自<anchor xml:id="nkr_note_add_0318b1702" n="0318b1702"/><anchor xml:id="beg0318b1702" n="0318b1702"/>己<anchor xml:id="end0318b1702"/>之恶。有恶必改。故 <lb ed="X" n="0318b18"/><lb ed="R076" n="0871b12"/>能对治无惭诸恶不作也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0318b19"/><lb ed="R076" n="0871b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX48p0318b1901">四愧者。依世间力。轻拒暴恶为性。对治无愧。止息恶 <lb ed="X" n="0318b20"/><lb ed="R076" n="0871b14"/>行为业。谓依世间诃厌增上。轻拒暴恶。羞耻过罪。对 <lb ed="X" n="0318b21"/><lb ed="R076" n="0871b15"/>治无愧。息诸恶业。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0318b22"/><lb ed="R076" n="0871b16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX48p0318b2201">言愧者。自耻之心也。谓依世间讥诃增上。及他人 <lb ed="X" n="0318b23"/><lb ed="R076" n="0871b17"/>厌恶增上。言如此人。作如此事。可增可厌。我今为 <lb ed="X" n="0318b24"/><lb ed="R076" n="0871b18"/>人如此憎厌。不亦愧乎。由此二种增上之力。见暴 <pb ed="X" xml:id="X48.0803.0318c" n="0318c"/> <lb ed="X" n="0318c01"/><lb ed="R076" n="0872a01"/>戾之人。轻而不近。见作恶之人。拒而不亲。复羞昔 <lb ed="X" n="0318c02"/><lb ed="R076" n="0872a02"/>日之无知。耻曾犯之过恶。故能对治无愧。息诸恶 <lb ed="X" n="0318c03"/><lb ed="R076" n="0872a03"/>行也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0318c04"/><lb ed="R076" n="0872a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX48p0318c0401">五无贪者。于有有具无著为性。对治贪著作善为业。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0318c05"/><lb ed="R076" n="0872a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX48p0318c0501">此下无贪等三法名根者。以生善之功最勝故。如 <lb ed="X" n="0318c06"/><lb ed="R076" n="0872a06"/>草木之有根祇。而後生干生茎。生枝生葉故。近能 <lb ed="X" n="0318c07"/><lb ed="R076" n="0872a07"/>对治三不善根故。有者。三有果。有具者。三有因。言 <lb ed="X" n="0318c08"/><lb ed="R076" n="0872a08"/>无贪者。谓于三界因果厌離而无爱著。是其体性 <lb ed="X" n="0318c09"/><lb ed="R076" n="0872a09"/>对治爱著作善。是其业用。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0318c10"/><lb ed="R076" n="0872a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX48p0318c1001">六无嗔者。于苦苦具无恚为性。对治嗔恚。作善为业。 <lb ed="X" n="0318c11"/><lb ed="R076" n="0872a11"/>善心起时。随缘何境。皆于有等无著无恚。观有等立。 <lb ed="X" n="0318c12"/><lb ed="R076" n="0872a12"/>非要缘彼。如前惭愧。观善恶立。故此二种俱遍善心。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0318c13"/><lb ed="R076" n="0872a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX48p0318c1301">言无嗔者。谓于三界苦果。及三界苦因。不生嗔恚 <lb ed="X" n="0318c14"/><lb ed="R076" n="0872a14"/>是其体性。正对治嗔。作善是其业用。问。此无贪嗔 <lb ed="X" n="0318c15"/><lb ed="R076" n="0872a15"/>二善根。所缘之境有异。应不俱有。不遍善心。答善 <lb ed="X" n="0318c16"/><lb ed="R076" n="0872a16"/>心起时。随缘遇何境。皆于有有具。苦苦具。但于境 <lb ed="X" n="0318c17"/><lb ed="R076" n="0872a17"/>上无著无恚而<anchor xml:id="nkr_note_add_0318c1701" n="0318c1701"/><anchor xml:id="beg0318c1701" n="0318c1701"/>已<anchor xml:id="end0318c1701"/>。是观有等苦等。以观心立此二 <lb ed="X" n="0318c18"/><lb ed="R076" n="0872a18"/>名。不是要缘彼有等苦等为境也。如前惭愧二法 <lb ed="X" n="0318c19"/><lb ed="R076" n="0872b01"/>亦是观善恶而立二名。亦非缘彼善恶为境也。故 <lb ed="X" n="0318c20"/><lb ed="R076" n="0872b02"/>此二法俱遍善心。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0318c21"/><lb ed="R076" n="0872b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX48p0318c2101">七无痴者。于诸事理明解为性。对治愚痴作善为业。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0318c22"/><lb ed="R076" n="0872b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX48p0318c2201">言痴者。即无明。今于诸事理分明解了。故云无痴 <lb ed="X" n="0318c23"/><lb ed="R076" n="0872b05"/>以明解为无痴体。诸事理者。略即四谛。廣即十二 <lb ed="X" n="0318c24"/><lb ed="R076" n="0872b06"/>因缘于彼起加行。故能明解。对治无明。作善是其 <pb ed="X" xml:id="X48.0803.0319a" n="0319a"/> <lb ed="X" n="0319a01"/><lb ed="R076" n="0872b07"/>业用。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0319a02"/><lb ed="R076" n="0872b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX48p0319a0201">八轻安者。谓远離粗重。调畅身心堪任为性。对治<g ref="#CB15151">昏</g> <lb ed="X" n="0319a03"/><lb ed="R076" n="0872b09"/>沉转依为业。谓此伏除能障定法。令所依止转安适 <lb ed="X" n="0319a04"/><lb ed="R076" n="0872b10"/>故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0319a05"/><lb ed="R076" n="0872b11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX48p0319a0501">言轻安者。言贪痴粗重。故令身心昏沉。今远離粗 <lb ed="X" n="0319a06"/><lb ed="R076" n="0872b12"/>重<g ref="#CB15151">昏</g>沉故轻。能令身心调适畅悦故安。使行人能 <lb ed="X" n="0319a07"/><lb ed="R076" n="0872b13"/>堪任事而为其性。对治昏沉。转依而为业用。次转 <lb ed="X" n="0319a08"/><lb ed="R076" n="0872b14"/>释。谓此伏除昏沉障定之法。令所依止粗重身心。 <lb ed="X" n="0319a09"/><lb ed="R076" n="0872b15"/>转为轻安畅适故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0319a10"/><lb ed="R076" n="0872b16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX48p0319a1001">九不放逸者。精进三根。于所断修防修为性。对治放 <lb ed="X" n="0319a11"/><lb ed="R076" n="0872b17"/>逸。成满一切世出世间善事为业。谓即四法于断修 <lb ed="X" n="0319a12"/><lb ed="R076" n="0872b18"/>事。皆能防修。名不放逸。非别有体。无异相故。于防恶 <lb ed="X" n="0319a13"/><lb ed="R076" n="0873a01"/>事修善事中。離四功能。无别用故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0319a14"/><lb ed="R076" n="0873a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX48p0319a1401">言不放逸者。即是精进三根上。防修之功能。谓于 <lb ed="X" n="0319a15"/><lb ed="R076" n="0873a03"/>所断恶。防令不起。于所修善事。引令增长。故云功 <lb ed="X" n="0319a16"/><lb ed="R076" n="0873a04"/>能。即此防修是其体性。对治放逸。成就圆满一切 <lb ed="X" n="0319a17"/><lb ed="R076" n="0873a05"/>善事是其业用。演義云。勤智守心。不犯尘境。名不 <lb ed="X" n="0319a18"/><lb ed="R076" n="0873a06"/>放逸。又云。不放逸根。深固难拔。因不放逸。一切善 <lb ed="X" n="0319a19"/><lb ed="R076" n="0873a07"/>根皆得增长。次释。此不放逸。别无体性。即是精进 <lb ed="X" n="0319a20"/><lb ed="R076" n="0873a08"/>三根。于断恶修善事中皆能防修。即此防修一分 <lb ed="X" n="0319a21"/><lb ed="R076" n="0873a09"/>功能。名不放逸。非離四法别有不放逸体。以与四 <lb ed="X" n="0319a22"/><lb ed="R076" n="0873a10"/>法无异根故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0319a23"/><lb ed="R076" n="0873a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX48p0319a2301">十行捨者。精进三根令心平等正直。无功用住为性。 <lb ed="X" n="0319a24"/><lb ed="R076" n="0873a12"/>对治掉擧静住为业。谓即四法令心远離掉擧等障。 <pb ed="X" xml:id="X48.0803.0319b" n="0319b"/> <lb ed="X" n="0319b01"/><lb ed="R076" n="0873a13"/>静住名捨。平等正直无功用住。初中後位辨捨差别。 <lb ed="X" n="0319b02"/><lb ed="R076" n="0873a14"/>由不放逸先除杂染。捨复令心寂静而住。此无别体。 <lb ed="X" n="0319b03"/><lb ed="R076" n="0873a15"/>如不放逸。離彼四法无相用故。能令寂静即四法故。 <lb ed="X" n="0319b04"/><lb ed="R076" n="0873a16"/>所令寂静即心等故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0319b05"/><lb ed="R076" n="0873a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX48p0319b0501">言行捨者。即是精进三根。能令自心平等正直。不 <lb ed="X" n="0319b06"/><lb ed="R076" n="0873a18"/>假功用自然安住。以此为体。由此能令心远離掉 <lb ed="X" n="0319b07"/><lb ed="R076" n="0873b01"/>擧等障而得静住。是其业用。故名为捨。以其能捨 <lb ed="X" n="0319b08"/><lb ed="R076" n="0873b02"/>粗重沉掉。故心得静住。此即四禅之捨定也。是善 <lb ed="X" n="0319b09"/><lb ed="R076" n="0873b03"/>性摄。非是无记。言平等正直无功用行。初中後位 <lb ed="X" n="0319b10"/><lb ed="R076" n="0873b04"/>辨捨差别者。谓初捨掉擧行。心得平等。中捨邪曲 <lb ed="X" n="0319b11"/><lb ed="R076" n="0873b05"/>行。心得正直。後捨有功用行。心得无功用住。此捨 <lb ed="X" n="0319b12"/><lb ed="R076" n="0873b06"/>之差别相也然此行捨離四法外。亦无别体。如不 <lb ed="X" n="0319b13"/><lb ed="R076" n="0873b07"/>放逸。離四无有别相用故。</p><p xml:id="pX48p0319b1311" cb:place="inline">補義。言此行蕴中捨。 <lb ed="X" n="0319b14"/><lb ed="R076" n="0873b08"/>谓众生念念攀缘者。乃贪嗔痴也。以此三法令心 <lb ed="X" n="0319b15"/><lb ed="R076" n="0873b09"/>掉擧。今既捨彼三。则心不掉擧。故心平等。以精进 <lb ed="X" n="0319b16"/><lb ed="R076" n="0873b10"/>力。故增进至无功用也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0319b17"/><lb ed="R076" n="0873b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX48p0319b1701">十一不害者。于诸有情不为损恼。无嗔为性。能对治 <lb ed="X" n="0319b18"/><lb ed="R076" n="0873b12"/>害。悲愍为业。谓即无嗔。于有情所不为损恼。假名不 <lb ed="X" n="0319b19"/><lb ed="R076" n="0873b13"/>害。无嗔翻对断物命嗔。不害正违损恼物害。无嗔与 <lb ed="X" n="0319b20"/><lb ed="R076" n="0873b14"/>乐。不害拔苦。是谓此二粗相差别。理实无嗔实有自 <lb ed="X" n="0319b21"/><lb ed="R076" n="0873b15"/>体。不害依彼一分假立。为显慈悲二相别故。利乐有 <lb ed="X" n="0319b22"/><lb ed="R076" n="0873b16"/>情。彼二勝故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0319b23"/><lb ed="R076" n="0873b17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX48p0319b2301">言不害者。即是无嗔。于有情处不为伤损。不为触 <lb ed="X" n="0319b24"/><lb ed="R076" n="0873b18"/>恼。假立此名。问。何故一体而立二名。答。以对治有 <pb ed="X" xml:id="X48.0803.0319c" n="0319c"/> <lb ed="X" n="0319c01"/><lb ed="R076" n="0874a01"/>异故。无嗔翻对伤物命之嗔。不害正违损物命之 <lb ed="X" n="0319c02"/><lb ed="R076" n="0874a02"/>害。无嗔是慈。故能与乐。不害是悲。故能拔苦。是显 <lb ed="X" n="0319c03"/><lb ed="R076" n="0874a03"/>无嗔与不害<g ref="#CB04974">粗</g>相之差别也。以嗔则现行身口。甚 <lb ed="X" n="0319c04"/><lb ed="R076" n="0874a04"/>则能伤物命故。今若以理细推。无嗔有体。不害但 <lb ed="X" n="0319c05"/><lb ed="R076" n="0874a05"/>不损恼未必现于行事。故为假立。问。不害既即是。 <lb ed="X" n="0319c06"/><lb ed="R076" n="0874a06"/>无嗔。何须别立。答。为显慈悲二相有别。亦显利益 <lb ed="X" n="0319c07"/><lb ed="R076" n="0874a07"/>彼二勝故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0319c08"/><lb ed="R076" n="0874a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX48p0319c0801">四根本烦恼六者。谓贪。嗔。痴。慢。疑。恶见。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0319c09"/><lb ed="R076" n="0874a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX48p0319c0901">此六种。乃一切烦恼之根本。烦恼皆由此而生长 <lb ed="X" n="0319c10"/><lb ed="R076" n="0874a10"/>故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0319c11"/><lb ed="R076" n="0874a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX48p0319c1101">一贪者。谓于有有具染著为性。能障无贪生苦为业。 <lb ed="X" n="0319c12"/><lb ed="R076" n="0874a12"/>谓由爱力取蕴生故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0319c13"/><lb ed="R076" n="0874a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX48p0319c1301">言贪者。于五取蕴耽染爱著为性。轮迴三界能生 <lb ed="X" n="0319c14"/><lb ed="R076" n="0874a14"/>苦果为业。谓由此贪爱为因。于三界取蕴苦果生 <lb ed="X" n="0319c15"/><lb ed="R076" n="0874a15"/>生不断所谓爱欲为因。爱命为果。又云。有。谓後有。 <lb ed="X" n="0319c16"/><lb ed="R076" n="0874a16"/>三有异熟之果。有具。谓彼惑业所感中有。及器世 <lb ed="X" n="0319c17"/><lb ed="R076" n="0874a17"/>间也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0319c18"/><lb ed="R076" n="0874a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX48p0319c1801">二嗔者。谓于苦苦具憎恚为性。能障无嗔。不安稳性。 <lb ed="X" n="0319c19"/><lb ed="R076" n="0874b01"/>恶行所依为业。谓嗔必令身心热恼。起诸恶业。不善 <lb ed="X" n="0319c20"/><lb ed="R076" n="0874b02"/>性故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0319c21"/><lb ed="R076" n="0874b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX48p0319c2101">言嗔者。谓忿怒也。苦。谓生老等八苦。苦具。谓一切 <lb ed="X" n="0319c22"/><lb ed="R076" n="0874b04"/>有漏但能生苦者。皆名苦具。以憎嫉忿恚而为自 <lb ed="X" n="0319c23"/><lb ed="R076" n="0874b05"/>体。谓由憎嫉而起嗔恚。故以憎恚为体。能障无嗔 <lb ed="X" n="0319c24"/><lb ed="R076" n="0874b06"/>心不安稳。及诸恶行所依而为业用。谓嗔一起擧 <pb ed="X" xml:id="X48.0803.0320a" n="0320a"/> <lb ed="X" n="0320a01"/><lb ed="R076" n="0874b07"/>身燥热。心复恼闷。诸所恶业皆从此起诸不善心 <lb ed="X" n="0320a02"/><lb ed="R076" n="0874b08"/>皆从此出。故曰一念嗔心起。八万障门开。又云嗔 <lb ed="X" n="0320a03"/><lb ed="R076" n="0874b09"/>于群生损害为性。住不安稳。及恶行所依为业。不 <lb ed="X" n="0320a04"/><lb ed="R076" n="0874b10"/>安稳者。谓损害他。自生苦故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0320a05"/><lb ed="R076" n="0874b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX48p0320a0501">三痴者。谓于诸事理迷暗为性。能障无痴。一切杂染 <lb ed="X" n="0320a06"/><lb ed="R076" n="0874b12"/>所依为业。谓由无明起疑。邪见贪等烦恼随烦恼业。 <lb ed="X" n="0320a07"/><lb ed="R076" n="0874b13"/>能招後生杂染法故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0320a08"/><lb ed="R076" n="0874b14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX48p0320a0801">言痴者。谓无明也。有二种。一根本无明。多迷谛理。 <lb ed="X" n="0320a09"/><lb ed="R076" n="0874b15"/>二枝末无明。多迷事相。谓于理事不能明了。昏迷 <lb ed="X" n="0320a10"/><lb ed="R076" n="0874b16"/>暗昧。而为体性。能障无痴善根。生烦恼业。故云一 <lb ed="X" n="0320a11"/><lb ed="R076" n="0874b17"/>切杂染所依也。次转释。谓由无明能起根本烦恼。 <lb ed="X" n="0320a12"/><lb ed="R076" n="0874b18"/>随烦恼业。又能招感後生苦果。故知一切染法皆 <lb ed="X" n="0320a13"/><lb ed="R076" n="0875a01"/>依无明而有。若離无明。无有起处故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0320a14"/><lb ed="R076" n="0875a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX48p0320a1401">四慢者。谓恃<anchor xml:id="nkr_note_add_0320a1401" n="0320a1401"/><anchor xml:id="beg0320a1401" n="0320a1401"/>己<anchor xml:id="end0320a1401"/>于他高擧为性。能障不慢生苦为业。 <lb ed="X" n="0320a15"/><lb ed="R076" n="0875a03"/>谓若慢于有德。有德心不谦下。由此生死轮转无穷。 <lb ed="X" n="0320a16"/><lb ed="R076" n="0875a04"/>受诸苦故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0320a17"/><lb ed="R076" n="0875a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX48p0320a1701">言慢者。谓我慢也。以恃<anchor xml:id="nkr_note_add_0320a1701" n="0320a1701"/><anchor xml:id="beg0320a1701" n="0320a1701"/>己<anchor xml:id="end0320a1701"/>尊勝。贡高轻擧。藐视一 <lb ed="X" n="0320a18"/><lb ed="R076" n="0875a06"/>切。是其自体。生苦是用。次转释。谓彼平生不以德 <lb ed="X" n="0320a19"/><lb ed="R076" n="0875a07"/>业为事。故慢于有德。以于一切有尊德者。不生谦 <lb ed="X" n="0320a20"/><lb ed="R076" n="0875a08"/>恭。不自卑下。自高自大。轻凌蔑裂。由此生死无穷。 <lb ed="X" n="0320a21"/><lb ed="R076" n="0875a09"/>受苦不尽故。慢有七种。皆以我慢为主故。此单说 <lb ed="X" n="0320a22"/><lb ed="R076" n="0875a10"/>我慢。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0320a23"/><lb ed="R076" n="0875a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX48p0320a2301">五疑者。谓于诸谛理犹豫为性。能障不疑善品为业。 <lb ed="X" n="0320a24"/><lb ed="R076" n="0875a12"/>谓犹豫者。善不生故。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X48.0803.0320b" n="0320b"/> <lb ed="X" n="0320b01"/><lb ed="R076" n="0875a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX48p0320b0101">言疑者。无决定见也。谓于无我谛实之理。无决定 <lb ed="X" n="0320b02"/><lb ed="R076" n="0875a14"/>见。狐疑不信。不能决意直前修诸善业。故善不生。 <lb ed="X" n="0320b03"/><lb ed="R076" n="0875a15"/>此疑依六事而生。一闻不正法。二见师邪行。三见 <lb ed="X" n="0320b04"/><lb ed="R076" n="0875a16"/>所信受意见差别。四性自愚鲁。五甚深法性。六廣 <lb ed="X" n="0320b05"/><lb ed="R076" n="0875a17"/>大教法。由此六种疑方生故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0320b06"/><lb ed="R076" n="0875a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX48p0320b0601">六不正见者。谓于诸谛理顚倒推求。染慧为性。能障 <lb ed="X" n="0320b07"/><lb ed="R076" n="0875b01"/>善见。招苦为业。谓邪见者。多受苦故。此见差别复有 <lb ed="X" n="0320b08"/><lb ed="R076" n="0875b02"/>五种。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0320b09"/><lb ed="R076" n="0875b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX48p0320b0901">言不正见为顚倒者。谓以正为邪。以邪为正。染慧 <lb ed="X" n="0320b10"/><lb ed="R076" n="0875b04"/>而为体性。招感积集一切苦事。而为业用。谓恶见 <lb ed="X" n="0320b11"/><lb ed="R076" n="0875b05"/>者。以苦捨苦。此世他世多受苦故。此一恶见行相 <lb ed="X" n="0320b12"/><lb ed="R076" n="0875b06"/>差别。复有五种。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0320b13"/><lb ed="R076" n="0875b07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX48p0320b1301">一萨迦耶见。谓于五取蕴执我我所。一切见趣所依 <lb ed="X" n="0320b14"/><lb ed="R076" n="0875b08"/>为业。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0320b15"/><lb ed="R076" n="0875b09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX48p0320b1501">萨迦耶者。此云身见。执身为我。起诸见故。谓于五 <lb ed="X" n="0320b16"/><lb ed="R076" n="0875b10"/>取蕴法。执我我所。由此身见。一切见趣依之而起。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0320b17"/><lb ed="R076" n="0875b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX48p0320b1701">二边执见。谓即于彼随执断常。障处中行。出離为业。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0320b18"/><lb ed="R076" n="0875b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX48p0320b1801">边见者。谓此边执。皆是萨迦耶见增上之力。随彼 <lb ed="X" n="0320b19"/><lb ed="R076" n="0875b13"/>所执起断常见。障处中道出離。而为业用。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0320b20"/><lb ed="R076" n="0875b14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX48p0320b2001">三邪见。谓谤因果作用实事。及非四见。诸馀邪执。如 <lb ed="X" n="0320b21"/><lb ed="R076" n="0875b15"/>增上缘。名義遍故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0320b22"/><lb ed="R076" n="0875b16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX48p0320b2201">邪见者。谓谤无因果。破壞正见也。此见如增上缘。 <lb ed="X" n="0320b23"/><lb ed="R076" n="0875b17"/>四见所不摄者。皆此见摄。谓一切恶见。皆依此起 <lb ed="X" n="0320b24"/><lb ed="R076" n="0875b18"/>也。谤因果作用实事者。瑜伽云。谓依世间诸静虑 <pb ed="X" xml:id="X48.0803.0320c" n="0320c"/> <lb ed="X" n="0320c01"/><lb ed="R076" n="0876a01"/>故。见世施主一期寿命。恒行佈施。无有断绝。从此 <lb ed="X" n="0320c02"/><lb ed="R076" n="0876a02"/>命终生下贱家。贫穷匮乏。彼作是思。定无施与爱 <lb ed="X" n="0320c03"/><lb ed="R076" n="0876a03"/>养祠祀故。意谓作善而无好报。此乃谤无因果也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0320c04"/><lb ed="R076" n="0876a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX48p0320c0401">四见取。谓于诸见及所依蕴执为最勝。能得淸净。一 <lb ed="X" n="0320c05"/><lb ed="R076" n="0876a05"/>切鬥诤所依为业。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0320c06"/><lb ed="R076" n="0876a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX48p0320c0601">见取者。谓取他见为<anchor xml:id="nkr_note_add_0320c0601" n="0320c0601"/><anchor xml:id="beg0320c0601" n="0320c0601"/>己<anchor xml:id="end0320c0601"/>见。谓于前三见。及自所依 <lb ed="X" n="0320c07"/><lb ed="R076" n="0876a07"/>蕴。随执一端。以为最为勝。即其所执。为能得淸净。 <lb ed="X" n="0320c08"/><lb ed="R076" n="0876a08"/>由是各各互执为勝。一切鬥诤依之而起。故曰一 <lb ed="X" n="0320c09"/><lb ed="R076" n="0876a09"/>切鬥诤所依为业。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0320c10"/><lb ed="R076" n="0876a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX48p0320c1001">五戒禁取。谓于随顺诸见戒禁。及所依蕴执为最勝。 <lb ed="X" n="0320c11"/><lb ed="R076" n="0876a11"/>能得淸净。无利勤苦。所依为业。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0320c12"/><lb ed="R076" n="0876a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX48p0320c1201">戒禁者。谓持牛狗等戒。及自拔发熏鼻。僧佉定慧 <lb ed="X" n="0320c13"/><lb ed="R076" n="0876a13"/>等。由执彼因果皆为最勝。为淸净。为解脱。为出離 <lb ed="X" n="0320c14"/><lb ed="R076" n="0876a14"/>依此进修。毫无利益。枉受勤苦。故曰。无利勤苦也。 <lb ed="X" n="0320c15"/><lb ed="R076" n="0876a15"/>昔有二外道。一名布剌拏雉迦。受持牛戒。二名额 <lb ed="X" n="0320c16"/><lb ed="R076" n="0876a16"/>剃剌罗栖尔迦。受持狗戒。二人异时往<persName>佛</persName>所。种种 <lb ed="X" n="0320c17"/><lb ed="R076" n="0876a17"/>爱语相慰问<anchor xml:id="nkr_note_add_0320c1701" n="0320c1701"/><anchor xml:id="beg0320c1701" n="0320c1701"/>已<anchor xml:id="end0320c1701"/>。时布剌拏问<persName>世尊</persName>曰。此栖你持狗 <lb ed="X" n="0320c18"/><lb ed="R076" n="0876a18"/>戒。修道<anchor xml:id="nkr_note_add_0320c1801" n="0320c1801"/><anchor xml:id="beg0320c1801" n="0320c1801"/>已<anchor xml:id="end0320c1801"/>满。当生何处。<persName>世尊</persName>告曰。汝止莫问。再三 <lb ed="X" n="0320c19"/><lb ed="R076" n="0876b01"/>请<persName>佛</persName>。<persName>佛</persName>乃告言。受持狗戒。若无缺犯。当生狗中。若 <lb ed="X" n="0320c20"/><lb ed="R076" n="0876b02"/>有缺犯。当堕地狱。彼闻<persName>佛</persName>言。悲泣哽噎。不能自勝。 <lb ed="X" n="0320c21"/><lb ed="R076" n="0876b03"/><persName>世尊</persName>告曰。吾先告言。止不须问。今果怀恨。时布剌 <lb ed="X" n="0320c22"/><lb ed="R076" n="0876b04"/>拏言。不意此人当生狗趣。故我悲泣。然我长夜受 <lb ed="X" n="0320c23"/><lb ed="R076" n="0876b05"/>持牛戒。将来亦当尔耶。唯愿大慈。为我宣说。<persName>世尊</persName>。 <lb ed="X" n="0320c24"/><lb ed="R076" n="0876b06"/>告曰。準前狗戒。此等皆由不了真道。妄执邪因。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X48.0803.0321a" n="0321a"/> <lb ed="X" n="0321a01"/><lb ed="R076" n="0876b07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX48p0321a0101">五随烦恼二十者。谓忿。恨。恼。覆。诳。<anchor xml:id="nkr_note_add_0321a0101" n="0321a0101"/><anchor xml:id="beg0321a0101" n="0321a0101"/>谄<anchor xml:id="end0321a0101"/>。憍。害。嫉。悭<note place="inline">此十为小 <lb ed="X" n="0321a02"/><lb ed="R076" n="0876b08"/>随</note>无惭。与无愧<note place="inline">此二为中随</note>不信。及懈怠。放逸。幷<g ref="#CB15151">昏</g>沉。掉 <lb ed="X" n="0321a03"/><lb ed="R076" n="0876b09"/>擧。失正念。不正知。散乱<note place="inline">此八为大随</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0321a04"/><lb ed="R076" n="0876b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX48p0321a0401">言随烦恼者。以随他根本烦恼而生故。言小中大 <lb ed="X" n="0321a05"/><lb ed="R076" n="0876b11"/>者。以随有三義。谓自类俱起。遍不善性。遍诸染心 <lb ed="X" n="0321a06"/><lb ed="R076" n="0876b12"/>具三名大。具二名中。俱无名小。以行相粗猛各自 <lb ed="X" n="0321a07"/><lb ed="R076" n="0876b13"/>为主。然忿等十法。唯于不善心中各别而起。若一 <lb ed="X" n="0321a08"/><lb ed="R076" n="0876b14"/>生时。必无第二。故名为小。其无惭无愧。乃自类俱 <lb ed="X" n="0321a09"/><lb ed="R076" n="0876b15"/>起。但遍不善性。不通有覆。<anchor xml:id="nkr_note_add_0321a0901" n="0321a0901"/><anchor xml:id="beg0321a0901" n="0321a0901"/>但<anchor xml:id="end0321a0901"/>得名中。其不信等八。 <lb ed="X" n="0321a10"/><lb ed="R076" n="0876b16"/>自类俱起。遍染二性。不可名小。染心皆遍。不得名 <lb ed="X" n="0321a11"/><lb ed="R076" n="0876b17"/>中。二義既殊。故名为大也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0321a12"/><lb ed="R076" n="0876b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX48p0321a1201">一忿者。谓依对现前不饶益境。愤发为性。能障不忿 <lb ed="X" n="0321a13"/><lb ed="R076" n="0877a01"/>执仗为业。谓怀忿者。多发暴恶。身表业故。此即嗔恚 <lb ed="X" n="0321a14"/><lb ed="R076" n="0877a02"/>一分为体。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0321a15"/><lb ed="R076" n="0877a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX48p0321a1501">忿者。怒发也。谓依对目前不饶益境。愤怒发起。是 <lb ed="X" n="0321a16"/><lb ed="R076" n="0877a04"/>其体性。执持器仗是其业用。谓忿怒多发暴恶。身 <lb ed="X" n="0321a17"/><lb ed="R076" n="0877a05"/>表业故。瑜伽云。若嗔恚缠。能令面貌惨烈奋发。若 <lb ed="X" n="0321a18"/><lb ed="R076" n="0877a06"/>烦恼缠。能令发起执刀仗鬥讼违诤。故名愤发。嗔 <lb ed="X" n="0321a19"/><lb ed="R076" n="0877a07"/>一分摄。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0321a20"/><lb ed="R076" n="0877a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX48p0321a2001">二恨者。谓由忿为先。怀恶不捨。结怨为性。能障不恨。 <lb ed="X" n="0321a21"/><lb ed="R076" n="0877a09"/>热恼为业。谓结恨者不能含忍。恒热恼故。此亦嗔恚 <lb ed="X" n="0321a22"/><lb ed="R076" n="0877a10"/>一分为体。離嗔无别恨相用故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0321a23"/><lb ed="R076" n="0877a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX48p0321a2301">恨者。由先有忿怀恶不捨。遂成冤结。每一思之身 <lb ed="X" n="0321a24"/><lb ed="R076" n="0877a12"/>热心恼。以结恨者。皆由不能含容忍耐。如火烧心。 <pb ed="X" xml:id="X48.0803.0321b" n="0321b"/> <lb ed="X" n="0321b01"/><lb ed="R076" n="0877a13"/>恒热恼故。嗔一分摄。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0321b02"/><lb ed="R076" n="0877a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX48p0321b0201">三恼者。谓忿恨为先。追触暴热狼戾为性。能障不恼。 <lb ed="X" n="0321b03"/><lb ed="R076" n="0877a15"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0321b0301" n="0321b0301"/><anchor xml:id="beg0321b0301" n="0321b0301"/><g ref="#CB01043">蜇</g><anchor xml:id="end0321b0301"/>螫为业。谓追往恶。触现违缘。心便狼戾。多发嚣暴 <lb ed="X" n="0321b04"/><lb ed="R076" n="0877a16"/>兇鄙粗言。<anchor xml:id="nkr_note_add_0321b0401" n="0321b0401"/><anchor xml:id="beg0321b0401" n="0321b0401"/><g ref="#CB01043">蜇</g><anchor xml:id="end0321b0401"/>螫他故。此亦嗔恚一分为体。離嗔无别 <lb ed="X" n="0321b05"/><lb ed="R076" n="0877a17"/>恼相用故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0321b06"/><lb ed="R076" n="0877a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX48p0321b0601">恼者。由忿恨在先。于是追思往恶。触现违缘。心发 <lb ed="X" n="0321b07"/><lb ed="R076" n="0877b01"/>暴热。兇狼乖戾。多出喧嚣。暴恶粗。俗鄙陋之言。螫 <lb ed="X" n="0321b08"/><lb ed="R076" n="0877b02"/>他人故。蛆谓蝍蛆。即蜈蚣也。螫谓奋毒伤人也。此 <lb ed="X" n="0321b09"/><lb ed="R076" n="0877b03"/>亦嗔一分摄。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0321b10"/><lb ed="R076" n="0877b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX48p0321b1001">四覆者。谓于自作罪恐失利誉。隐藏为性。能障不覆 <lb ed="X" n="0321b11"/><lb ed="R076" n="0877b05"/>悔恼为业。谓覆罪者。後必悔恼。不安稳故。此覆痴一 <lb ed="X" n="0321b12"/><lb ed="R076" n="0877b06"/>分摄。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0321b13"/><lb ed="R076" n="0877b07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX48p0321b1301">覆者。藏护也。谓平生所作过恶。恐失利养名誉。隐 <lb ed="X" n="0321b14"/><lb ed="R076" n="0877b08"/>藏遮护。唯恐人知。是其性也。若覆罪而发露。後时 <lb ed="X" n="0321b15"/><lb ed="R076" n="0877b09"/>必自悔恼。不得安稳。故悔恼是业用。是以大人之 <lb ed="X" n="0321b16"/><lb ed="R076" n="0877b10"/>心光风霁月。毫无藏护。有过则人人皆见。改过则 <lb ed="X" n="0321b17"/><lb ed="R076" n="0877b11"/>人人皆仰。若为人隐恶。此覆不可无也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0321b18"/><lb ed="R076" n="0877b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX48p0321b1801">五诳者。谓为获利誉矫现有德。诡诈为性。能障不诳。 <lb ed="X" n="0321b19"/><lb ed="R076" n="0877b13"/>邪命为业。谓矫诳者。心怀异谋。多现不实邪命事故 <lb ed="X" n="0321b20"/><lb ed="R076" n="0877b14"/>此即贪痴一分为体。離二无别诳相用故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0321b21"/><lb ed="R076" n="0877b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX48p0321b2101">诳者。以诈欺人也。矫现者。假现也。诡谓诡谲。诈谓 <lb ed="X" n="0321b22"/><lb ed="R076" n="0877b16"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0321b2201" n="0321b2201"/><anchor xml:id="beg0321b2201" n="0321b2201"/>狙<anchor xml:id="end0321b2201"/>诈。惑乱于他。现不实事。心诡为体。邪命为业者。 <lb ed="X" n="0321b23"/><lb ed="R076" n="0877b17"/>谓以虚诳求利以资养身命。非正命食。故曰邪命。 <lb ed="X" n="0321b24"/><lb ed="R076" n="0877b18"/>比丘乞士。淸净活命故。此亦贪痴各一分摄。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X48.0803.0321c" n="0321c"/> <lb ed="X" n="0321c01"/><lb ed="R076" n="0878a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX48p0321c0101">六<anchor xml:id="nkr_note_add_0321c0101" n="0321c0101"/><anchor xml:id="beg0321c0101" n="0321c0101"/>谄<anchor xml:id="end0321c0101"/>者。谓为罔他故。矫设异仪。险曲为性。能障不<anchor xml:id="nkr_note_add_0321c0102" n="0321c0102"/><anchor xml:id="beg0321c0102" n="0321c0102"/>谄<anchor xml:id="end0321c0102"/> <lb ed="X" n="0321c02"/><lb ed="R076" n="0878a02"/>教诲为业。谓<anchor xml:id="nkr_note_add_0321c0201" n="0321c0201"/><anchor xml:id="beg0321c0201" n="0321c0201"/>谄<anchor xml:id="end0321c0201"/>曲者。为罔冒他。曲顺时宜。矫设方便。 <lb ed="X" n="0321c03"/><lb ed="R076" n="0878a03"/>为取他意。或藏<anchor xml:id="nkr_note_add_0321c0301" n="0321c0301"/><anchor xml:id="beg0321c0301" n="0321c0301"/>己<anchor xml:id="end0321c0301"/>失。不任师友正教诲故。此亦贪痴 <lb ed="X" n="0321c04"/><lb ed="R076" n="0878a04"/>一分为体。離二无别<anchor xml:id="nkr_note_add_0321c0401" n="0321c0401"/><anchor xml:id="beg0321c0401" n="0321c0401"/>谄<anchor xml:id="end0321c0401"/>相用故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0321c05"/><lb ed="R076" n="0878a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX48p0321c0501"><anchor xml:id="nkr_note_add_0321c0501" n="0321c0501"/><anchor xml:id="beg0321c0501" n="0321c0501"/>谄<anchor xml:id="end0321c0501"/>者。巧言令色。阿谀于人也罔他者。欺其不知不 <lb ed="X" n="0321c06"/><lb ed="R076" n="0878a06"/>见。而罔冒之也。矫设异仪者。假现奇特威仪。动止 <lb ed="X" n="0321c07"/><lb ed="R076" n="0878a07"/>不与人同也。险。谓险恶。曲。谓邪曲。罔冒者。欺人不 <lb ed="X" n="0321c08"/><lb ed="R076" n="0878a08"/>知。而罗织人也。欺人不见。而盖覆人成。曲顺时宜 <lb ed="X" n="0321c09"/><lb ed="R076" n="0878a09"/>者。奴颜婢膝。随风倒舵也。为取他意者。务以悦人 <lb ed="X" n="0321c10"/><lb ed="R076" n="0878a10"/>而逢迎之也。或藏<anchor xml:id="nkr_note_add_0321c1001" n="0321c1001"/><anchor xml:id="beg0321c1001" n="0321c1001"/>己<anchor xml:id="end0321c1001"/>失者。掩其不善。而著其善也。 <lb ed="X" n="0321c11"/><lb ed="R076" n="0878a11"/>直心是道场。是<persName>佛</persName>诚言。行谄曲心是违师友正教 <lb ed="X" n="0321c12"/><lb ed="R076" n="0878a12"/>悔也。此亦贪痴各一分摄。</p><p xml:id="pX48p0321c1211" cb:place="inline">補義谄乃曲媚于人。 <lb ed="X" n="0321c13"/><lb ed="R076" n="0878a13"/>人皆以为好。所谓鄕原德之贼也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0321c14"/><lb ed="R076" n="0878a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX48p0321c1401">七憍者。谓于自盛事深生染著。醉傲为性。能障不憍。 <lb ed="X" n="0321c15"/><lb ed="R076" n="0878a15"/>染依为业。谓憍醉者。生长一切杂染法故。此亦贪爱 <lb ed="X" n="0321c16"/><lb ed="R076" n="0878a16"/>一分为体。離贪无别憍相用故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0321c17"/><lb ed="R076" n="0878a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX48p0321c1701">憍者。矜高自恃也。于自盛事谓足于<anchor xml:id="nkr_note_add_0321c1701" n="0321c1701"/><anchor xml:id="beg0321c1701" n="0321c1701"/>己<anchor xml:id="end0321c1701"/>者。如富贵。 <lb ed="X" n="0321c18"/><lb ed="R076" n="0878a18"/>才能。言语。政事文学。名势之类。由此数者。深生染 <lb ed="X" n="0321c19"/><lb ed="R076" n="0878b01"/>著。或以富贵凌人傲物。乃至或以文学名势等凌 <lb ed="X" n="0321c20"/><lb ed="R076" n="0878b02"/>人傲物。眼空四海。傍若无人。如醉酒人。为酒所弄。 <lb ed="X" n="0321c21"/><lb ed="R076" n="0878b03"/>故曰醉傲为性一切染法依之而起。语曰如有周 <lb ed="X" n="0321c22"/><lb ed="R076" n="0878b04"/>公之才之美。使憍且吝。其馀不足观也<anchor xml:id="nkr_note_add_0321c2201" n="0321c2201"/><anchor xml:id="beg0321c2201" n="0321c2201"/>已<anchor xml:id="end0321c2201"/>。憍傲正 <lb ed="X" n="0321c23"/><lb ed="R076" n="0878b05"/>障谦卑。此亦贪一分摄。由爱自盛事。方生傲故。瑜 <lb ed="X" n="0321c24"/><lb ed="R076" n="0878b06"/>伽云。此有七种。谓无病憍。少年憍。族姓憍。色力憍。 <pb ed="X" xml:id="X48.0803.0322a" n="0322a"/> <lb ed="X" n="0322a01"/><lb ed="R076" n="0878b07"/>富贵憍。多闻憍等。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0322a02"/><lb ed="R076" n="0878b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX48p0322a0201">八害者。谓于诸有情心无悲愍。损恼为性。能障不害。 <lb ed="X" n="0322a03"/><lb ed="R076" n="0878b09"/>逼恼为业。谓有害者。逼恼他故。此亦嗔恚一分为体。 <lb ed="X" n="0322a04"/><lb ed="R076" n="0878b10"/>離嗔无别害相用故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0322a05"/><lb ed="R076" n="0878b11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX48p0322a0501">害者。逼恼有情。无悲无愍。无哀无怜。无恻为体。能 <lb ed="X" n="0322a06"/><lb ed="R076" n="0878b12"/>障不害为业。谓有害者。逼恼他故。嗔一分摄。问。害 <lb ed="X" n="0322a07"/><lb ed="R076" n="0878b13"/>与嗔差别之義。答害障不害。正障于悲。嗔障无嗔 <lb ed="X" n="0322a08"/><lb ed="R076" n="0878b14"/>正障于慈。又嗔能断命。害但损他。故别也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0322a09"/><lb ed="R076" n="0878b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX48p0322a0901">九嫉者。谓殉自名利。不耐他荣。妒嫉为性。能障不嫉。 <lb ed="X" n="0322a10"/><lb ed="R076" n="0878b16"/>忧慼为业。谓嫉妒者。闻见他荣。深怀忧慼。不安稳故。 <lb ed="X" n="0322a11"/><lb ed="R076" n="0878b17"/>此亦嗔一分为体。離嗔无别嫉相用故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0322a12"/><lb ed="R076" n="0878b18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX48p0322a1201">嫉者。嫉妒也。亡身从物曰殉。如俗说贪利贪名。命 <lb ed="X" n="0322a13"/><lb ed="R076" n="0879a01"/>亦不顾。故曰亡身殉物。谓嫉妒之人。闻见他人荣 <lb ed="X" n="0322a14"/><lb ed="R076" n="0879a02"/>贵。深裡常怀忧慼。不得安稳。故多方以害之。故曰 <lb ed="X" n="0322a15"/><lb ed="R076" n="0879a03"/>女无妍醜。入宫见妒。士无贤不肖。入朝见嫉。此亦 <lb ed="X" n="0322a16"/><lb ed="R076" n="0879a04"/>嗔一分摄。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0322a17"/><lb ed="R076" n="0879a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX48p0322a1701">十悭者。谓耽著财法。不能慧捨。秘吝为性。能障不悭。 <lb ed="X" n="0322a18"/><lb ed="R076" n="0879a06"/>鄙畜为业谓悭吝者。心多鄙涩。蓄积财法不能捨故。 <lb ed="X" n="0322a19"/><lb ed="R076" n="0879a07"/>此即贪爱一分为体。離贪无别悭相用故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0322a20"/><lb ed="R076" n="0879a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX48p0322a2001">悭者。吝惜也。耽。谓沉湎。著。谓固执。财。谓资财。法谓 <lb ed="X" n="0322a21"/><lb ed="R076" n="0879a09"/>道法。有财不捨谓之守钱虏。有法不施谓之哑羊 <lb ed="X" n="0322a22"/><lb ed="R076" n="0879a10"/>僧。秘。谓藏于密处。吝。谓执吝不放手。鄙畜者。唯鄙 <lb ed="X" n="0322a23"/><lb ed="R076" n="0879a11"/>涩故能蓄积也。</p><p xml:id="pX48p0322a2307" cb:place="inline">此上十法。唯是不善。名为小随。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0322a24"/><lb ed="R076" n="0879a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX48p0322a2401">十一无惭者。谓不顾自法。轻拒贤善为性。能障碍惭。 <pb ed="X" xml:id="X48.0803.0322b" n="0322b"/> <lb ed="X" n="0322b01"/><lb ed="R076" n="0879a13"/>生长恶行为业。谓于自法无所顾者。轻拒贤善。不耻 <lb ed="X" n="0322b02"/><lb ed="R076" n="0879a14"/>过恶。障惭生长诸恶行故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0322b03"/><lb ed="R076" n="0879a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX48p0322b0301">无惭者。不自羞耻也。不顾自法者。人至于无羞耻。 <lb ed="X" n="0322b04"/><lb ed="R076" n="0879a16"/>则<anchor xml:id="nkr_note_add_0322b0401" n="0322b0401"/><anchor xml:id="beg0322b0401" n="0322b0401"/>己<anchor xml:id="end0322b0401"/>身不顾。何况道法。故于一切不仁不義之事。 <lb ed="X" n="0322b05"/><lb ed="R076" n="0879a17"/>了无忌惮。靡不为<anchor xml:id="nkr_note_add_0322b0501" n="0322b0501"/><anchor xml:id="beg0322b0501" n="0322b0501"/>己<anchor xml:id="end0322b0501"/>。于是见贤有德之人。则轻易 <lb ed="X" n="0322b06"/><lb ed="R076" n="0879a18"/>而拒绝之。不相往来。此无惭之性也。既不亲重有 <lb ed="X" n="0322b07"/><lb ed="R076" n="0879b01"/>德。则必狎近无知朋黨。而成恶行。此无惭之用也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0322b08"/><lb ed="R076" n="0879b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX48p0322b0801">十二无愧者。谓不顾世间。崇重暴恶为性。能障碍愧。 <lb ed="X" n="0322b09"/><lb ed="R076" n="0879b03"/>生长恶行为业。谓于世间无所顾者。崇重暴恶。不耻 <lb ed="X" n="0322b10"/><lb ed="R076" n="0879b04"/>过罪。障愧生长诸恶行故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0322b11"/><lb ed="R076" n="0879b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX48p0322b1101">无愧者。不羞于人也。不顾世间者。谓甘心为恶之 <lb ed="X" n="0322b12"/><lb ed="R076" n="0879b06"/>人。尙不顾自身。何暇复顾世人讥诃弹斥。故经云。 <lb ed="X" n="0322b13"/><lb ed="R076" n="0879b07"/>有二白法能救众生。一惭二愧。惭者自不作罪。愧 <lb ed="X" n="0322b14"/><lb ed="R076" n="0879b08"/>者。不教他作。惭者内自羞耻。愧者发露向人。惭者。 <lb ed="X" n="0322b15"/><lb ed="R076" n="0879b09"/>羞天。愧者羞人。有惭愧者可名为人。若无惭愧与 <lb ed="X" n="0322b16"/><lb ed="R076" n="0879b10"/>诸禽兽不相异也。</p><p xml:id="pX48p0322b1608" cb:place="inline">此二自类俱起。<anchor xml:id="nkr_note_add_0322b1601" n="0322b1601"/><anchor xml:id="beg0322b1601" n="0322b1601"/>但<anchor xml:id="end0322b1601"/>遍不善。故 <lb ed="X" n="0322b17"/><lb ed="R076" n="0879b11"/>名中随。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0322b18"/><lb ed="R076" n="0879b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX48p0322b1801">十三不信者。谓于实德能。不忍乐故。心秽为性。能障 <lb ed="X" n="0322b19"/><lb ed="R076" n="0879b13"/>净信。堕依为业。谓不信者多懈怠故。不信三相。翻信 <lb ed="X" n="0322b20"/><lb ed="R076" n="0879b14"/>应知。然诸染法各有别相。唯此不信自相浑浊。复能 <lb ed="X" n="0322b21"/><lb ed="R076" n="0879b15"/>浑浊馀心心所。如极秽物。是故说此心秽为性。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0322b22"/><lb ed="R076" n="0879b16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX48p0322b2201">不信者。谓无诚信也。既无真实之信。则于一切实 <lb ed="X" n="0322b23"/><lb ed="R076" n="0879b17"/>事实理。不能忍可。于真净德不生好乐。于善功能 <lb ed="X" n="0322b24"/><lb ed="R076" n="0879b18"/>不起。乐欲。又不信自心。可以作<persName>佛</persName>。自心可以为尧 <pb ed="X" xml:id="X48.0803.0322c" n="0322c"/> <lb ed="X" n="0322c01"/><lb ed="R076" n="0880a01"/>舜。唯不信故不勤修治。鲁莽灭裂。故令心田日益 <lb ed="X" n="0322c02"/><lb ed="R076" n="0880a02"/>荒薉。如狼莠蓬蒿充。塞田中故曰人而无信不知 <lb ed="X" n="0322c03"/><lb ed="R076" n="0880a03"/>其可也然忿等诸所。皆名秽法。而不信一法为秽 <lb ed="X" n="0322c04"/><lb ed="R076" n="0880a04"/>尤甚。非唯自秽。兼又秽人。谓自不信。又壞他之信 <lb ed="X" n="0322c05"/><lb ed="R076" n="0880a05"/>心。又于十一善法中。<anchor xml:id="nkr_note_add_0322c0501" n="0322c0501"/><anchor xml:id="beg0322c0501" n="0322c0501"/>但<anchor xml:id="end0322c0501"/>只无信心一法。则馀一切 <lb ed="X" n="0322c06"/><lb ed="R076" n="0880a06"/>法皆浑浊不成。故云浊馀心心所。是故说此心秽 <lb ed="X" n="0322c07"/><lb ed="R076" n="0880a07"/>为性也。</p><p xml:id="pX48p0322c0704" cb:place="inline">此下八法。自类俱起。遍不善性。遍诸染 <lb ed="X" n="0322c08"/><lb ed="R076" n="0880a08"/>心。三義日具。故名大随。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0322c09"/><lb ed="R076" n="0880a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX48p0322c0901">十四懈怠者。谓于善恶品修断事中。懒惰为性。能障 <lb ed="X" n="0322c10"/><lb ed="R076" n="0880a10"/>精进。增染为业。谓懈怠者。滋长染故。于诸染事而<g ref="#CB15081">策</g> <lb ed="X" n="0322c11"/><lb ed="R076" n="0880a11"/>勤者。亦名懈怠。退善法故。于无记事而<g ref="#CB15081">策</g>勤者。于诸 <lb ed="X" n="0322c12"/><lb ed="R076" n="0880a12"/>善品无进退故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0322c13"/><lb ed="R076" n="0880a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX48p0322c1301">懈怠者。无精进力也。于善不修。于恶不断。百体俱 <lb ed="X" n="0322c14"/><lb ed="R076" n="0880a14"/>懈。百事俱废之谓。故曰懒惰为性。唯其日用不肯 <lb ed="X" n="0322c15"/><lb ed="R076" n="0880a15"/>奋力于善。故令诸染渐渐增长。故曰增染为业。故 <lb ed="X" n="0322c16"/><lb ed="R076" n="0880a16"/>瑜伽云。谓执睡眠偃卧为乐。昼夜唐捐。捨众善品。 <lb ed="X" n="0322c17"/><lb ed="R076" n="0880a17"/>问。戴星而出。戴星而入。孜孜于利。汲汲于名者。岂 <lb ed="X" n="0322c18"/><lb ed="R076" n="0880a18"/>非精进。答。此虽<g ref="#CB15081">策</g>勤染事。亦是懈怠。勤于染而怠 <lb ed="X" n="0322c19"/><lb ed="R076" n="0880b01"/>于善故。染法进而善法退故。唯日用孜孜为善。方 <lb ed="X" n="0322c20"/><lb ed="R076" n="0880b02"/>名<g ref="#CB15081">策</g>勤。无记没要紧事。于善品中。无进无退者。亦 <lb ed="X" n="0322c21"/><lb ed="R076" n="0880b03"/>名懈怠。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0322c22"/><lb ed="R076" n="0880b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX48p0322c2201">十五放逸者。谓于染净品不能防修。纵荡为性。障不 <lb ed="X" n="0322c23"/><lb ed="R076" n="0880b05"/>放逸。增恶损善所依为业。谓由懈怠。及贪嗔痴不能 <lb ed="X" n="0322c24"/><lb ed="R076" n="0880b06"/>防修染净品法。总名放逸。非别有体。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X48.0803.0323a" n="0323a"/> <lb ed="X" n="0323a01"/><lb ed="R076" n="0880b07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX48p0323a0101">放逸者。放。谓放荡。逸。谓纵逸。不拣束也。集论云。依 <lb ed="X" n="0323a02"/><lb ed="R076" n="0880b08"/>止懈怠。及贪嗔痴。不修善法。于有漏法。心不防护 <lb ed="X" n="0323a03"/><lb ed="R076" n="0880b09"/>为体。增恶损善所依为业。由纵荡故。恶业增长。故 <lb ed="X" n="0323a04"/><lb ed="R076" n="0880b10"/>善根损壞。问。此放逸以何为体。答。懈怠三根。不能 <lb ed="X" n="0323a05"/><lb ed="R076" n="0880b11"/>防修染净法。总名放逸。離上四法。别无体性。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0323a06"/><lb ed="R076" n="0880b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX48p0323a0601">十六<g ref="#CB15151">昏</g>沉者。谓令心于境无堪任为性。能障轻安毘 <lb ed="X" n="0323a07"/><lb ed="R076" n="0880b13"/>婆舍那为业。昏沉别相者。谓即懵懂。令俱生法无堪 <lb ed="X" n="0323a08"/><lb ed="R076" n="0880b14"/>任故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0323a09"/><lb ed="R076" n="0880b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX48p0323a0901"><g ref="#CB15151">昏</g>沉者。谓<g ref="#CB15151">昏</g>昧沉重。谓此心所能令昭灵不昧之 <lb ed="X" n="0323a10"/><lb ed="R076" n="0880b16"/>体。渐渐昏昧。渐渐沉没。无所堪能。无所肩任。是其 <lb ed="X" n="0323a11"/><lb ed="R076" n="0880b17"/>性也。此昏沉一法使身不得轻安。而心不得入观 <lb ed="X" n="0323a12"/><lb ed="R076" n="0880b18"/>矣。昏沉别有自性者。谓即懵懂。问。懵懂与痴有何 <lb ed="X" n="0323a13"/><lb ed="R076" n="0881a01"/>别异。答。痴以迷暗为相。昏沉以懵懂为相。迷暗为 <lb ed="X" n="0323a14"/><lb ed="R076" n="0881a02"/>相者。谓一总不知不觉。懵懂为相者。虽非一总不 <lb ed="X" n="0323a15"/><lb ed="R076" n="0881a03"/>知不觉。而由<g ref="#CB15151">昏</g>昧沉重。能使身心不得轻安自在。 <lb ed="X" n="0323a16"/><lb ed="R076" n="0881a04"/>是故此二有差别。懵。训昏。重。训沉也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0323a17"/><lb ed="R076" n="0881a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX48p0323a1701">十七掉擧者。谓令心于境不寂静为性。能障行捨奢 <lb ed="X" n="0323a18"/><lb ed="R076" n="0881a06"/>摩他为业。由忆昔乐。事生故。掉擧别相。谓即嚣动。令 <lb ed="X" n="0323a19"/><lb ed="R076" n="0881a07"/>俱生法不寂静故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0323a20"/><lb ed="R076" n="0881a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX48p0323a2001">掉擧者。谓掉弄轻擧。俯仰四海。顷刻九州。令心不 <lb ed="X" n="0323a21"/><lb ed="R076" n="0881a09"/>得暂时寂静。是其体性。能障行捨及止。是其业用。 <lb ed="X" n="0323a22"/><lb ed="R076" n="0881a10"/>掉擧之别相。即是嚣喧妄动。令俱生心心所法不 <lb ed="X" n="0323a23"/><lb ed="R076" n="0881a11"/>寂静故。障捨摩他是其业用。奢摩他。此云止。即寂 <lb ed="X" n="0323a24"/><lb ed="R076" n="0881a12"/>静義。由有嚣动。令不寂静故以掉擧有三。身掉擧。 <pb ed="X" xml:id="X48.0803.0323b" n="0323b"/> <lb ed="X" n="0323b01"/><lb ed="R076" n="0881a13"/>乱动。口掉擧。乱言。意掉擧。乱思。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0323b02"/><lb ed="R076" n="0881a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX48p0323b0201">十八失正念者。谓于诸所缘不能明记为性。能障正 <lb ed="X" n="0323b03"/><lb ed="R076" n="0881a15"/>念散乱所依为业。谓失念者。心散乱故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0323b04"/><lb ed="R076" n="0881a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX48p0323b0401">失念者。忘失正念也。烦恼相应念为体。散乱所依 <lb ed="X" n="0323b05"/><lb ed="R076" n="0881a17"/>为业。何谓散乱所依耶。谓失念者。心散乱故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0323b06"/><lb ed="R076" n="0881a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX48p0323b0601">十九不正知者。谓所于观境谬解为性。能障正知。毁 <lb ed="X" n="0323b07"/><lb ed="R076" n="0881b01"/>犯为业。谓不正知者。多所毁犯故。此不正知。慧与痴 <lb ed="X" n="0323b08"/><lb ed="R076" n="0881b02"/>各一分摄。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0323b09"/><lb ed="R076" n="0881b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX48p0323b0901">不正知者。谓于所观境起邪谬解。即是邪慧。亦名 <lb ed="X" n="0323b10"/><lb ed="R076" n="0881b04"/>恶慧。由此邪慧。故起不正知。身语心行毁犯所依 <lb ed="X" n="0323b11"/><lb ed="R076" n="0881b05"/>为业者。谓于一切事不正观察。以不了知应作不 <lb ed="X" n="0323b12"/><lb ed="R076" n="0881b06"/>应作。多所毁犯故。谬解如认贼为子。以是为非。以 <lb ed="X" n="0323b13"/><lb ed="R076" n="0881b07"/>非为是。于是毁禁犯戒。无不为<anchor xml:id="nkr_note_add_0323b1301" n="0323b1301"/><anchor xml:id="beg0323b1301" n="0323b1301"/>己<anchor xml:id="end0323b1301"/>。如云酒肉不碍 <lb ed="X" n="0323b14"/><lb ed="R076" n="0881b08"/>菩提路等。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0323b15"/><lb ed="R076" n="0881b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX48p0323b1501">二十散乱者。谓于诸所缘令心流荡为性。能障正定。 <lb ed="X" n="0323b16"/><lb ed="R076" n="0881b10"/>恶慧习衣为业。谓用乱者。发恶慧故。散乱别相。谓即 <lb ed="X" n="0323b17"/><lb ed="R076" n="0881b11"/>躁扰。令俱生法皆流荡故。掉擧散乱二用何别。彼令 <lb ed="X" n="0323b18"/><lb ed="R076" n="0881b12"/>易解。此令易缘。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0323b19"/><lb ed="R076" n="0881b13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX48p0323b1901">散乱者。驰散外缘故名流荡。流荡为性者。谓如水 <lb ed="X" n="0323b20"/><lb ed="R076" n="0881b14"/>之流而亡反。如波之荡而不息也。故能障正定。既 <lb ed="X" n="0323b21"/><lb ed="R076" n="0881b15"/>无正定。恶慧依之而生也。别相谓躁扰者。由彼躁 <lb ed="X" n="0323b22"/><lb ed="R076" n="0881b16"/>动烦扰。故令俱生心心所法皆流荡故。问。掉擧散 <lb ed="X" n="0323b23"/><lb ed="R076" n="0881b17"/>乱二用何别。答。掉擧令心易解。散乱令心易缘。易 <lb ed="X" n="0323b24"/><lb ed="R076" n="0881b18"/>者。念念迁变義。解以心言。缘以境心。如正坐禅时。 <pb ed="X" xml:id="X48.0803.0323c" n="0323c"/> <lb ed="X" n="0323c01"/><lb ed="R076" n="0882a01"/>心念纷飞。攀缘外境。失其正念。此为散乱。此为掉擧。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0323c02"/><lb ed="R076" n="0882a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX48p0323c0201">六不定有四者。谓悔。眠。寻。伺。识论曰。悔眠寻伺于善 <lb ed="X" n="0323c03"/><lb ed="R076" n="0882a03"/>染等。皆不定故。非如触等定遍心故。非如欲等定遍 <lb ed="X" n="0323c04"/><lb ed="R076" n="0882a04"/>地故。立不定名。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0323c05"/><lb ed="R076" n="0882a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX48p0323c0501">此释第六位不定心所也。言不定者。善等属善位。 <lb ed="X" n="0323c06"/><lb ed="R076" n="0882a06"/>染等属染位。触等定遍心。欲等定遍地。此四于善。 <lb ed="X" n="0323c07"/><lb ed="R076" n="0882a07"/>染心地皆不定故。通三性故。立不定名。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0323c08"/><lb ed="R076" n="0882a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX48p0323c0801">一悔者。谓恶作。恶所作业。追悔为性。障止为业。此即 <lb ed="X" n="0323c09"/><lb ed="R076" n="0882a09"/>于果假立因名。先恶所作业。後方追悔故。悔先不作。 <lb ed="X" n="0323c10"/><lb ed="R076" n="0882a10"/>亦恶作摄。如追悔言。我先不作如是事业。是我恶作。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0323c11"/><lb ed="R076" n="0882a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX48p0323c1101">追悔为性者。有二義。一谓先不知<anchor xml:id="nkr_note_add_0323c1101" n="0323c1101"/><anchor xml:id="beg0323c1101" n="0323c1101"/>己<anchor xml:id="end0323c1101"/>造恶业。後方 <lb ed="X" n="0323c12"/><lb ed="R076" n="0882a12"/>追思懊悔。我何故作此耶。此悔不可无。二谓先不 <lb ed="X" n="0323c13"/><lb ed="R076" n="0882a13"/>曾造此恶业。後亦追悔。我何故不作此耶。此悔不 <lb ed="X" n="0323c14"/><lb ed="R076" n="0882a14"/>可有。悔善返此。故恶作以追悔为性。问。颂卑言悔。 <lb ed="X" n="0323c15"/><lb ed="R076" n="0882a15"/>长行云。悔谓恶作。悔与恶作是一法耶。答。恶作是 <lb ed="X" n="0323c16"/><lb ed="R076" n="0882a16"/>因。悔是其体。以体即因。故论云悔谓恶作也。问。体 <lb ed="X" n="0323c17"/><lb ed="R076" n="0882a17"/>与因何别。答。恶作是因。悔体是果。何以知之。先恶 <lb ed="X" n="0323c18"/><lb ed="R076" n="0882a18"/>所作业。後方追悔故。此是别理。问。恶先所作不善 <lb ed="X" n="0323c19"/><lb ed="R076" n="0882b01"/>为恶作者。如悔先不作善亦可谓之恶作否。答。亦 <lb ed="X" n="0323c20"/><lb ed="R076" n="0882b02"/>恶作摄。以不作善。故追悔言。我先不作如是事业。 <lb ed="X" n="0323c21"/><lb ed="R076" n="0882b03"/>是我恶先不曾作故。瑜伽云。谓于<anchor xml:id="nkr_note_add_0323c2101" n="0323c2101"/><anchor xml:id="beg0323c2101" n="0323c2101"/>已<anchor xml:id="end0323c2101"/>作未作善不 <lb ed="X" n="0323c22"/><lb ed="R076" n="0882b04"/>善事。追变为体。亦唯悔心。故多不定。障止为业。今 <lb ed="X" n="0323c23"/><lb ed="R076" n="0882b05"/>言悔者。是借果以明因耳。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0323c24"/><lb ed="R076" n="0882b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX48p0323c2401">二眠者。谓睡眠令身不自在。昧略为性。障观为业。谓 <pb ed="X" xml:id="X48.0803.0324a" n="0324a"/> <lb ed="X" n="0324a01"/><lb ed="R076" n="0882b07"/>睡眠位。身不自在。心极暗劣。一门转故。昧简在定。略 <lb ed="X" n="0324a02"/><lb ed="R076" n="0882b08"/>别寐时。今显睡眠非无体用。有无心位假立此名。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0324a03"/><lb ed="R076" n="0882b09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX48p0324a0301">睡眠者。意识昏熟。曰睡。五情暗冥。名眠。昧谓暗昧。 <lb ed="X" n="0324a04"/><lb ed="R076" n="0882b10"/>略谓简略。言此心所一起之时。能令此身肢节废 <lb ed="X" n="0324a05"/><lb ed="R076" n="0882b11"/>懈。坐亦睡眠。他摇动时亦不觉故。又令此心暗昧 <lb ed="X" n="0324a06"/><lb ed="R076" n="0882b12"/>简略。不能明利精审。此睡眠之体也。由其昧略。故 <lb ed="X" n="0324a07"/><lb ed="R076" n="0882b13"/>能障观而为业用。言心极暗劣一门转故者。暗劣 <lb ed="X" n="0324a08"/><lb ed="R076" n="0882b14"/>释昧字。一门释略字。谓意识于寤时。内外门转。若 <lb ed="X" n="0324a09"/><lb ed="R076" n="0882b15"/>在此位。唯内门转。故下复释暗劣一门之義。谓睡 <lb ed="X" n="0324a10"/><lb ed="R076" n="0882b16"/>眠未起。此心正在定时。惺惺历历。未曾昏暗。睡眠 <lb ed="X" n="0324a11"/><lb ed="R076" n="0882b17"/>一起。则此心昧然不知矣。故曰昧简在定。睡眠未 <lb ed="X" n="0324a12"/><lb ed="R076" n="0882b18"/>起。此心正在寤时。千声万色无不奔赴。睡眠一起。 <lb ed="X" n="0324a13"/><lb ed="R076" n="0883a01"/>则此心略然不能廣缘。故曰略简寤时也。如此推 <lb ed="X" n="0324a14"/><lb ed="R076" n="0883a02"/>审。今显睡眠非无体用。必依于心。虽立睡眠为无 <lb ed="X" n="0324a15"/><lb ed="R076" n="0883a03"/>心位。此亦假借无心位以显睡眠。非即无心。而能 <lb ed="X" n="0324a16"/><lb ed="R076" n="0883a04"/>令彼从有心眠。以至无心。故曰有无心位假立此 <lb ed="X" n="0324a17"/><lb ed="R076" n="0883a05"/>名。非实睡眠无心也。以眠与心相应故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0324a18"/><lb ed="R076" n="0883a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX48p0324a1801">三寻者。谓寻求。令心匆遽。于意言境粗转为性。四伺 <lb ed="X" n="0324a19"/><lb ed="R076" n="0883a07"/>者。谓伺察。令心匆遽。于意言境细转为性。此二俱以 <lb ed="X" n="0324a20"/><lb ed="R076" n="0883a08"/>安不安住身心分位所依为业。幷用思慧一分为体。 <lb ed="X" n="0324a21"/><lb ed="R076" n="0883a09"/>于意言境不深推𢜬。及深推𢜬。義类别故。若離思慧。 <lb ed="X" n="0324a22"/><lb ed="R076" n="0883a10"/>寻伺二种体类差别。不可得故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0324a23"/><lb ed="R076" n="0883a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX48p0324a2301">寻求者。逐于外而粗求。伺察者。伺于内而细察。匆 <lb ed="X" n="0324a24"/><lb ed="R076" n="0883a12"/>遽者。草匆急遽也。意言者。意所取境多依名言故。 <pb ed="X" xml:id="X48.0803.0324b" n="0324b"/> <lb ed="X" n="0324b01"/><lb ed="R076" n="0883a13"/>粗转细转为性者。粗者聊且之辞。细者绵密之谓。 <lb ed="X" n="0324b02"/><lb ed="R076" n="0883a14"/>言寻伺者。总于一境分粗细而立二性也。此二幷 <lb ed="X" n="0324b03"/><lb ed="R076" n="0883a15"/>用思慧一分为体。于意言境。深推曰伺。即思。浅推 <lb ed="X" n="0324b04"/><lb ed="R076" n="0883a16"/>曰寻。则慧。深推则神凝。故身心擧安。浅推则躁动。 <lb ed="X" n="0324b05"/><lb ed="R076" n="0883a17"/>故身心不安。若離思慧。此二差别便不可得。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0324b06"/><lb ed="R076" n="0883a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX48p0324b0601">第三色法略有十一种。一眼根。二耳根。三鼻根。四舌 <lb ed="X" n="0324b07"/><lb ed="R076" n="0883b01"/>根。五身根。六色尘。七声尘。八香尘。九味尘。十触尘。十 <lb ed="X" n="0324b08"/><lb ed="R076" n="0883b02"/>一法尘。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0324b09"/><lb ed="R076" n="0883b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX48p0324b0901">此列十一种色法也。言色者。有质碍之色。如木不 <lb ed="X" n="0324b10"/><lb ed="R076" n="0883b04"/>能入石。故名质碍。有颜色之色。谓靑黄等所显之 <lb ed="X" n="0324b11"/><lb ed="R076" n="0883b05"/>色。识所依之根唯五。谓眼耳鼻舌身五根。乃八识 <lb ed="X" n="0324b12"/><lb ed="R076" n="0883b06"/>揽地水火风四大所成内身。为有知色根也。识所 <lb ed="X" n="0324b13"/><lb ed="R076" n="0883b07"/>缘之境则六。谓色声香味触五尘。亦是四大能所 <lb ed="X" n="0324b14"/><lb ed="R076" n="0883b08"/>八法所造。为所受用境。其法尘乃外五尘落谢影 <lb ed="X" n="0324b15"/><lb ed="R076" n="0883b09"/>子。属六识所变。一半属心。一半属境。此十一法通 <lb ed="X" n="0324b16"/><lb ed="R076" n="0883b10"/>属八识之相分境。以即心心所二所现影。故下随 <lb ed="X" n="0324b17"/><lb ed="R076" n="0883b11"/>次释之。</p> <lb ed="X" n="0324b18"/><lb ed="R076" n="0883b12"/><p xml:id="pX48p0324b1801">一眼根者。能照瞩一切境之義。梵语斫刍。此云行 <lb ed="X" n="0324b19"/><lb ed="R076" n="0883b13"/>尽。眼能行尽诸色境故。以远近之境。一目皆见。是 <lb ed="X" n="0324b20"/><lb ed="R076" n="0883b14"/>名行尽。今不言行尽。而翻为眼者。体<note place="inline">如蒲蔔朵</note>用<note place="inline">能行尽</note> <lb ed="X" n="0324b21"/><lb ed="R076" n="0883b15"/>相当。依唐言也。</p> <lb ed="X" n="0324b22"/><lb ed="R076" n="0883b16"/><p xml:id="pX48p0324b2201">二耳根者。能闻之義。梵语莎噌多罗戍缕多。此云 <lb ed="X" n="0324b23"/><lb ed="R076" n="0883b17"/>能闻声。以处处能闻故。如十方击鼓。十处齐闻。今 <lb ed="X" n="0324b24"/><lb ed="R076" n="0883b18"/>不言能闻声。而翻为耳者。体<note place="inline">如新卷葉</note>用<note place="inline">能闻声</note>相当。依 <pb ed="X" xml:id="X48.0803.0324c" n="0324c"/> <lb ed="X" n="0324c01"/><lb ed="R076" n="0884a01"/>唐言也。</p> <lb ed="X" n="0324c02"/><lb ed="R076" n="0884a02"/><p xml:id="pX48p0324c0201">三鼻根者。能嗅之義。梵语伽罗尼羯罗拏。此云能 <lb ed="X" n="0324c03"/><lb ed="R076" n="0884a03"/>嗅。以能嗅香臭故。今不言能嗅。而翻为鼻者。体<note place="inline">如双 <lb ed="X" n="0324c04"/><lb ed="R076" n="0884a04"/>垂瓜</note>用<note place="inline">能嗅香</note>兼之。依唐言也。</p> <lb ed="X" n="0324c05"/><lb ed="R076" n="0884a05"/><p xml:id="pX48p0324c0501">四舌根者。能尝義。梵语<g ref="#CB02549">舐</g>若时吃缚。此云能尝。论 <lb ed="X" n="0324c06"/><lb ed="R076" n="0884a06"/>云能除饥渴。能发言论。表彰呼召谓之舌。今不言 <lb ed="X" n="0324c07"/><lb ed="R076" n="0884a07"/>能尝。而翻为舌者。体<note place="inline">如新偃月</note>用<note place="inline">能嚐味</note>兼之。依唐言也 <lb ed="X" n="0324c08"/><lb ed="R076" n="0884a08"/>五身根者积聚依止二義名身。谓积聚四大造眼 <lb ed="X" n="0324c09"/><lb ed="R076" n="0884a09"/>等诸根。皆依身根而住止故。梵语迦耶。此云积聚 <lb ed="X" n="0324c10"/><lb ed="R076" n="0884a10"/>身根。为彼四肢百骸依止。诸根所随一身周遍。谓 <lb ed="X" n="0324c11"/><lb ed="R076" n="0884a11"/>此身为三十六物积聚之处。故名为身。今不言积 <lb ed="X" n="0324c12"/><lb ed="R076" n="0884a12"/>聚。而翻为身者。体<note place="inline">如腰鼓颡</note>義<note place="inline">积聚依止</note>相当。依唐言也。体 <lb ed="X" n="0324c13"/><lb ed="R076" n="0884a13"/>即是根。以能造地水火风。及所造色香味触。八法 <lb ed="X" n="0324c14"/><lb ed="R076" n="0884a14"/>为体。乃五识所依之根也。有浮尘勝義之别。浮尘 <lb ed="X" n="0324c15"/><lb ed="R076" n="0884a15"/>根。乃四大粗色。勝義根。乃四大净色。总名色蕴。以 <lb ed="X" n="0324c16"/><lb ed="R076" n="0884a16"/>有质碍。故为五识所依。总是众生之身分也。</p> <lb ed="X" n="0324c17"/><lb ed="R076" n="0884a17"/><p xml:id="pX48p0324c1701">六色尘者。为眼根所对之境故。谓靑黄赤白。长短 <lb ed="X" n="0324c18"/><lb ed="R076" n="0884a18"/>方圆。粗细高低。光影明暗之色。虽有多种。总名为 <lb ed="X" n="0324c19"/><lb ed="R076" n="0884b01"/>色。为眼根之所对。眼识之所取故。</p> <lb ed="X" n="0324c20"/><lb ed="R076" n="0884b02"/><p xml:id="pX48p0324c2001">七声尘者。四大所造之声。为耳根所对之境。一切 <lb ed="X" n="0324c21"/><lb ed="R076" n="0884b03"/>语言音声。风雷钟鼓。可意不可意之声。虽有多种。 <lb ed="X" n="0324c22"/><lb ed="R076" n="0884b04"/>总名为声。是耳识之所取故。</p> <lb ed="X" n="0324c23"/><lb ed="R076" n="0884b05"/><p xml:id="pX48p0324c2301">八香尘者。亦四大之所造。乃鼻根之所对。可嗅義。 <lb ed="X" n="0324c24"/><lb ed="R076" n="0884b06"/>谓好恶。俱生。和合。变易等香。为鼻识之所取故。</p> <pb ed="X" xml:id="X48.0803.0325a" n="0325a"/> <lb ed="X" n="0325a01"/><lb ed="R076" n="0884b07"/><p xml:id="pX48p0325a0101">九味尘者。亦四大之所造。乃舌根之所对。可嚐義。 <lb ed="X" n="0325a02"/><lb ed="R076" n="0884b08"/>谓鹹淡。甘辛。可意不可意。和合俱生。变易等味。为 <lb ed="X" n="0325a03"/><lb ed="R076" n="0884b09"/>舌识之所取故。</p> <lb ed="X" n="0325a04"/><lb ed="R076" n="0884b10"/><p xml:id="pX48p0325a0401">十触尘者。亦四大所造。乃色尘之触。身根所对。谓 <lb ed="X" n="0325a05"/><lb ed="R076" n="0884b11"/>轻重涩滑。冷暖饥渴等触。为身识之所缘故。</p> <lb ed="X" n="0325a06"/><lb ed="R076" n="0884b12"/><p xml:id="pX48p0325a0601">十一法尘者。乃意根所对之色。谓缘过去五尘落 <lb ed="X" n="0325a07"/><lb ed="R076" n="0884b13"/>谢影子。及自识所变。有可缘義。此一是假境。亦有 <lb ed="X" n="0325a08"/><lb ed="R076" n="0884b14"/>多种。通名色法。为意识之所缘故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0325a09"/><lb ed="R076" n="0884b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX48p0325a0901">第四不相应行法。略有二十四种。一得。二命根。三众 <lb ed="X" n="0325a10"/><lb ed="R076" n="0884b16"/>同分。四异生性。五无想定。六灭尽定。七无想报。八名 <lb ed="X" n="0325a11"/><lb ed="R076" n="0884b17"/>身。九句身。十文身。十一生。十二住。十三老。十四无常。 <lb ed="X" n="0325a12"/><lb ed="R076" n="0884b18"/>十五流转。十六定异。十七相应。十八势速。十九次第 <lb ed="X" n="0325a13"/><lb ed="R076" n="0885a01"/>二十时。二十一方。二十二数。二十三和合性。二十四 <lb ed="X" n="0325a14"/><lb ed="R076" n="0885a02"/>不和合性。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0325a15"/><lb ed="R076" n="0885a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX48p0325a1501">此列二十四种不相应行法也。此二十四法。言不 <lb ed="X" n="0325a16"/><lb ed="R076" n="0885a04"/>相应者。非能缘。故不与心心所相应。又非质碍。故 <lb ed="X" n="0325a17"/><lb ed="R076" n="0885a05"/>不与色法相应又有生灭。故不与无为法相应。为 <lb ed="X" n="0325a18"/><lb ed="R076" n="0885a06"/>拣四位。故名不相应。此二十四法。不如色心心所 <lb ed="X" n="0325a19"/><lb ed="R076" n="0885a07"/>实有体相。亦非异色心心所。一分一位假立得等 <lb ed="X" n="0325a20"/><lb ed="R076" n="0885a08"/>之名。言行法者。有二种。一相应。二不相应。此简心 <lb ed="X" n="0325a21"/><lb ed="R076" n="0885a09"/>所乃相应行法。此乃不相应行法。以立其名。</p> <lb ed="X" n="0325a22"/><lb ed="R076" n="0885a10"/><p xml:id="pX48p0325a2201">言得者。成就不失之義。谓色心生起未灭壞。是生 <lb ed="X" n="0325a23"/><lb ed="R076" n="0885a11"/>缘摄。受增盛之因。即凡失有所得心。三乘有所得 <lb ed="X" n="0325a24"/><lb ed="R076" n="0885a12"/>果。如得金时金非时得。金乃是物。得非是金。有名 <pb ed="X" xml:id="X48.0803.0325b" n="0325b"/> <lb ed="X" n="0325b01"/><lb ed="R076" n="0885a13"/>而无实。故云不相应也。</p> <lb ed="X" n="0325b02"/><lb ed="R076" n="0885a14"/><p xml:id="pX48p0325b0201">言命根者。依六识能造之业。所引第八种上。连持 <lb ed="X" n="0325b03"/><lb ed="R076" n="0885a15"/>一期色心不断功能。假立暖识为命根耳。以识住 <lb ed="X" n="0325b04"/><lb ed="R076" n="0885a16"/>则命存。识去则命卸故。</p> <lb ed="X" n="0325b05"/><lb ed="R076" n="0885a17"/><p xml:id="pX48p0325b0501">言众同分者。类相似故。以万物各有同类。有人法 <lb ed="X" n="0325b06"/><lb ed="R076" n="0885a18"/>之别。人同分者。如天同分。天与天是一类。人同分。 <lb ed="X" n="0325b07"/><lb ed="R076" n="0885b01"/>则人与人是一类。法同分者。如心同分。以心王心 <lb ed="X" n="0325b08"/><lb ed="R076" n="0885b02"/>所是一类。色同分。以十一色法是一类。故云依人 <lb ed="X" n="0325b09"/><lb ed="R076" n="0885b03"/>法假立此名。</p> <lb ed="X" n="0325b10"/><lb ed="R076" n="0885b04"/><p xml:id="pX48p0325b1001">言异生性者。烦恼所知二障种子上。一分功能。令 <lb ed="X" n="0325b11"/><lb ed="R076" n="0885b05"/>六趣十二类之差别不同。故云异生性。此性非指 <lb ed="X" n="0325b12"/><lb ed="R076" n="0885b06"/><persName>佛</persName>性。乃习与性成之性。如人轻躁从猕猴中来。如 <lb ed="X" n="0325b13"/><lb ed="R076" n="0885b07"/>人狼毒从蛇蝎中来。此乃习气所使。故云异生性 <lb ed="X" n="0325b14"/><lb ed="R076" n="0885b08"/>也。</p> <lb ed="X" n="0325b15"/><lb ed="R076" n="0885b09"/><p xml:id="pX48p0325b1501">言无想定者。谓六识心王不行。令其身心定隐调 <lb ed="X" n="0325b16"/><lb ed="R076" n="0885b10"/>和。亦名定。想等心聚悉皆不行。而云无想者。何也 <lb ed="X" n="0325b17"/><lb ed="R076" n="0885b11"/>谓此外道厌想如病。欣求无想以为微妙。以灭想 <lb ed="X" n="0325b18"/><lb ed="R076" n="0885b12"/>为首。故立无想定名。非实灭也。</p> <lb ed="X" n="0325b19"/><lb ed="R076" n="0885b13"/><p xml:id="pX48p0325b1901">言灭尽定者。六识王所<anchor xml:id="nkr_note_add_0325b1901" n="0325b1901"/><anchor xml:id="beg0325b1901" n="0325b1901"/>已<anchor xml:id="end0325b1901"/>灭。及七识染分心聚皆 <lb ed="X" n="0325b20"/><lb ed="R076" n="0885b14"/>悉灭尽。乃此定相。问。此二定差别如何。答。修无想 <lb ed="X" n="0325b21"/><lb ed="R076" n="0885b15"/>则作出離想。谓外道修有漏定。伏住想心不行。如 <lb ed="X" n="0325b22"/><lb ed="R076" n="0885b16"/>夹冰鱼。如石压草。不知微细生灭。命终生无想天。 <lb ed="X" n="0325b23"/><lb ed="R076" n="0885b17"/>得四百九十九劫中想心不行。此无想唯属外道 <lb ed="X" n="0325b24"/><lb ed="R076" n="0885b18"/>所修。而灭尽。乃作止息想。谓二乘修无漏定。六识 <pb ed="X" xml:id="X48.0803.0325c" n="0325c"/> <lb ed="X" n="0325c01"/><lb ed="R076" n="0886a01"/>不恒行心聚。与七识染分恒行心聚。皆悉不行。故 <lb ed="X" n="0325c02"/><lb ed="R076" n="0886a02"/>灭尽唯属四果圣人。故不同耳。问。此二定从何建 <lb ed="X" n="0325c03"/><lb ed="R076" n="0886a03"/>立。答。皆于厌心种上。遮碍转识不生功能。若于厌 <lb ed="X" n="0325c04"/><lb ed="R076" n="0886a04"/>心但伏六识王所不行。名无想定。若于厌心使六 <lb ed="X" n="0325c05"/><lb ed="R076" n="0886a05"/>识王所。七识染分恒行心聚灭尽。名灭尽定也。</p> <lb ed="X" n="0325c06"/><lb ed="R076" n="0886a06"/><p xml:id="pX48p0325c0601">言无想报者。由在欲界修彼无想定。故感彼无想 <lb ed="X" n="0325c07"/><lb ed="R076" n="0886a07"/>天果。名无想报。</p> <lb ed="X" n="0325c08"/><lb ed="R076" n="0886a08"/><p xml:id="pX48p0325c0801">言名身者。乃诸法各有其名。能诠自体。单名为名 <lb ed="X" n="0325c09"/><lb ed="R076" n="0886a09"/>如炉甁等。二名<anchor xml:id="nkr_note_add_0325c0901" n="0325c0901"/><anchor xml:id="beg0325c0901" n="0325c0901"/>已<anchor xml:id="end0325c0901"/>上。方名名身。如香炉华甁等。三 <lb ed="X" n="0325c10"/><lb ed="R076" n="0886a10"/>名<anchor xml:id="nkr_note_add_0325c1001" n="0325c1001"/><anchor xml:id="beg0325c1001" n="0325c1001"/>已<anchor xml:id="end0325c1001"/>上。名多名身。如铜香炉锡华甁等。乃诠别名 <lb ed="X" n="0325c11"/><lb ed="R076" n="0886a11"/>之身也。</p> <lb ed="X" n="0325c12"/><lb ed="R076" n="0886a12"/><p xml:id="pX48p0325c1201">言句身者。单句为句。如菩萨等。二句为句身。如大 <lb ed="X" n="0325c13"/><lb ed="R076" n="0886a13"/>菩萨等。三句以上为多句身。如文殊菩萨普贤菩 <lb ed="X" n="0325c14"/><lb ed="R076" n="0886a14"/>萨等。以名诠自性。句诠差别故。</p> <lb ed="X" n="0325c15"/><lb ed="R076" n="0886a15"/><p xml:id="pX48p0325c1501">言文身者。文即是字。能为名句二所依故。若不带 <lb ed="X" n="0325c16"/><lb ed="R076" n="0886a16"/>诠只名字。如字母及等韵之类。但只训字。不能诠 <lb ed="X" n="0325c17"/><lb ed="R076" n="0886a17"/>理。若带前名文。则如经书字。能诠之文带所诠之 <lb ed="X" n="0325c18"/><lb ed="R076" n="0886a18"/>義理故。</p> <lb ed="X" n="0325c19"/><lb ed="R076" n="0886b01"/><p xml:id="pX48p0325c1901">言生者。先无今有。</p> <lb ed="X" n="0325c20"/><lb ed="R076" n="0886b02"/><p xml:id="pX48p0325c2001">言住者。有位暂停。或五十六十年间也。</p> <lb ed="X" n="0325c21"/><lb ed="R076" n="0886b03"/><p xml:id="pX48p0325c2101">言老者。住别前後。不同前生後死。自少而壮。壮而 <lb ed="X" n="0325c22"/><lb ed="R076" n="0886b04"/>老。曰衰变名老。</p> <lb ed="X" n="0325c23"/><lb ed="R076" n="0886b05"/><p xml:id="pX48p0325c2301">言无常者。今有後无。以生灭故。乃死之异名。盖生 <lb ed="X" n="0325c24"/><lb ed="R076" n="0886b06"/>名为有。有必後无。故有非恒有。以有生必有死故。 <pb ed="X" xml:id="X48.0803.0326a" n="0326a"/> <lb ed="X" n="0326a01"/><lb ed="R076" n="0886b07"/>不如寂寞常住之无为。是恒有也。灭名为无。无非 <lb ed="X" n="0326a02"/><lb ed="R076" n="0886b08"/>恒无。如人死此生彼。不如兔角之常无也。以不同 <lb ed="X" n="0326a03"/><lb ed="R076" n="0886b09"/>无为之常有。不同兔角之常无。故曰无常。</p> <lb ed="X" n="0326a04"/><lb ed="R076" n="0886b10"/><p xml:id="pX48p0326a0401">言流转者。谓因果相续。由因感果。果续于因。前後 <lb ed="X" n="0326a05"/><lb ed="R076" n="0886b11"/>不断。故曰流转。</p> <lb ed="X" n="0326a06"/><lb ed="R076" n="0886b12"/><p xml:id="pX48p0326a0601">言定异者。谓善恶因果。互相差别。以善因必感乐 <lb ed="X" n="0326a07"/><lb ed="R076" n="0886b13"/>果。恶因必感苦果。一定永异。故云定异。</p> <lb ed="X" n="0326a08"/><lb ed="R076" n="0886b14"/><p xml:id="pX48p0326a0801">言相应者。谓因果事业和合而起。以因能感果。果 <lb ed="X" n="0326a09"/><lb ed="R076" n="0886b15"/>必应因。不相违故。或问。此之总名不相应行法。如 <lb ed="X" n="0326a10"/><lb ed="R076" n="0886b16"/>何别中又名相应耶。答此总中名不相应者。乃不 <lb ed="X" n="0326a11"/><lb ed="R076" n="0886b17"/>与前心心所相应而<anchor xml:id="nkr_note_add_0326a1101" n="0326a1101"/><anchor xml:id="beg0326a1101" n="0326a1101"/>已<anchor xml:id="end0326a1101"/>。此别中相应者。乃前心王 <lb ed="X" n="0326a12"/><lb ed="R076" n="0886b18"/>心所与色三法事业。和合恰好之義。岂相滥耶。</p> <lb ed="X" n="0326a13"/><lb ed="R076" n="0887a01"/><p xml:id="pX48p0326a1301">言势速者。谓有为法上遊行迅疾之義。如日月往 <lb ed="X" n="0326a14"/><lb ed="R076" n="0887a02"/>来。无情变壞。有情迁谢。自少而壮。壮而老。心念生 <lb ed="X" n="0326a15"/><lb ed="R076" n="0887a03"/>灭。鸟之飞。兽之走。月运电奔。皆此所摄故。</p> <lb ed="X" n="0326a16"/><lb ed="R076" n="0887a04"/><p xml:id="pX48p0326a1601">言次第者。谓编列有叙。如甲乙丙丁令不紊乱。君 <lb ed="X" n="0326a17"/><lb ed="R076" n="0887a05"/>则尊。臣则卑。父则上。子则下。而有左右前後之类 <lb ed="X" n="0326a18"/><lb ed="R076" n="0887a06"/>言时者。谓过现未来。成住壞空。年月日夜之类。</p> <lb ed="X" n="0326a19"/><lb ed="R076" n="0887a07"/><p xml:id="pX48p0326a1901">言方者。谓色之分齐。在东方则曰东方之色等。故 <lb ed="X" n="0326a20"/><lb ed="R076" n="0887a08"/>曰色之分齐。如四方六合十方上下之类。</p> <lb ed="X" n="0326a21"/><lb ed="R076" n="0887a09"/><p xml:id="pX48p0326a2101">言数者。度量诸法之名。如权衡升斗丈尺等。或一 <lb ed="X" n="0326a22"/><lb ed="R076" n="0887a10"/>十百千之类。</p> <lb ed="X" n="0326a23"/><lb ed="R076" n="0887a11"/><p xml:id="pX48p0326a2301">言和合者。谓于诸法不相乖反。和如水乳和。合如 <lb ed="X" n="0326a24"/><lb ed="R076" n="0887a12"/>函盖合也。</p> <pb ed="X" xml:id="X48.0803.0326b" n="0326b"/> <lb ed="X" n="0326b01"/><lb ed="R076" n="0887a13"/><p xml:id="pX48p0326b0101">言不和合者。谓于诸法相乖反故。如眼与耳了不 <lb ed="X" n="0326b02"/><lb ed="R076" n="0887a14"/>相触。前诸法和合。如相顺因。此诸法不和合。如相 <lb ed="X" n="0326b03"/><lb ed="R076" n="0887a15"/>违因。或问曰。此二十四法。于前三位。则以何法当 <lb ed="X" n="0326b04"/><lb ed="R076" n="0887a16"/>何位。答。大略而言。命根一法唯属心王。乃第八种 <lb ed="X" n="0326b05"/><lb ed="R076" n="0887a17"/>上。连持一期色心不断功能故。异生性一法。唯属 <lb ed="X" n="0326b06"/><lb ed="R076" n="0887a18"/>心所。以根随烦恼是恶心所故。乃二障种上令趣 <lb ed="X" n="0326b07"/><lb ed="R076" n="0887b01"/>类差别功能故。无想灭尽定及无想报。乃王所上 <lb ed="X" n="0326b08"/><lb ed="R076" n="0887b02"/>假立。以王所想受等<anchor xml:id="nkr_note_add_0326b0801" n="0326b0801"/><anchor xml:id="beg0326b0801" n="0326b0801"/>已<anchor xml:id="end0326b0801"/>灭。名无想等。馀十九种。通 <lb ed="X" n="0326b09"/><lb ed="R076" n="0887b03"/>色及心心所法三位上假立。如众同分乃根身世 <lb ed="X" n="0326b10"/><lb ed="R076" n="0887b04"/>界五尘等。为色同分。同依同缘。为心同分。同起善 <lb ed="X" n="0326b11"/><lb ed="R076" n="0887b05"/>恶为所同分。如势速乃色心心所迁流不停。如定 <lb ed="X" n="0326b12"/><lb ed="R076" n="0887b06"/>异一法。色不是心。心王不是心所。善因恶果等定 <lb ed="X" n="0326b13"/><lb ed="R076" n="0887b07"/>不互感故。此上诸法。虽不造业。乃分位唯识。故云 <lb ed="X" n="0326b14"/><lb ed="R076" n="0887b08"/>分位差别。故名不相应行法也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0326b15"/><lb ed="R076" n="0887b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX48p0326b1501">第五无为法者。略有六种。一虚空无为。二择灭无为。 <lb ed="X" n="0326b16"/><lb ed="R076" n="0887b10"/>三非择灭无为。四不动无为。五想受灭无为。六真如 <lb ed="X" n="0326b17"/><lb ed="R076" n="0887b11"/>无为。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0326b18"/><lb ed="R076" n="0887b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX48p0326b1801">此列六种无为之名也。言无为者。乃前四位真实 <lb ed="X" n="0326b19"/><lb ed="R076" n="0887b13"/>之性。故云识实性。乃第五实性唯识。识实性故。以 <lb ed="X" n="0326b20"/><lb ed="R076" n="0887b14"/>六位心所。则识之相应。乃第二相应唯识。识相应 <lb ed="X" n="0326b21"/><lb ed="R076" n="0887b15"/>故。十一色法。乃识之所缘。即第三所缘唯识。识所 <lb ed="X" n="0326b22"/><lb ed="R076" n="0887b16"/>缘故。二十四不相应。即识之分位。乃第四分位唯 <lb ed="X" n="0326b23"/><lb ed="R076" n="0887b17"/>识。识分位故。识是其四位之体。故总云识实性也。 <lb ed="X" n="0326b24"/><lb ed="R076" n="0887b18"/>前九十四种。谓有为法。属凡夫生死法。以有所作 <pb ed="X" xml:id="X48.0803.0326c" n="0326c"/> <lb ed="X" n="0326c01"/><lb ed="R076" n="0888a01"/>为故。今此六种。谓无为法。属三乘出世法。以无所 <lb ed="X" n="0326c02"/><lb ed="R076" n="0888a02"/>作为故。前名烦恼障。此名所知障。此六无为。虽云 <lb ed="X" n="0326c03"/><lb ed="R076" n="0888a03"/>出世。然亦兼凡夫。<anchor xml:id="nkr_note_add_0326c0301" n="0326c0301"/><anchor xml:id="beg0326c0301" n="0326c0301"/>但<anchor xml:id="end0326c0301"/>约无所作为。義说无为耳。盖 <lb ed="X" n="0326c04"/><lb ed="R076" n="0888a04"/>虚空。非择灭。真如。此三无为。乃大乘菩萨所证。择 <lb ed="X" n="0326c05"/><lb ed="R076" n="0888a05"/>灭。乃二乘所得。不动。乃四禅天人所修捨定。苦乐 <lb ed="X" n="0326c06"/><lb ed="R076" n="0888a06"/>不动故。想受灭。乃四空天人。想受不行。有此不同 <lb ed="X" n="0326c07"/><lb ed="R076" n="0888a07"/>耳。</p> <lb ed="X" n="0326c08"/><lb ed="R076" n="0888a08"/><p xml:id="pX48p0326c0801">一虚空无为者。此从观得名。谓由修无我观所显 <lb ed="X" n="0326c09"/><lb ed="R076" n="0888a09"/>真理。似虚空相。離一切色心等诸法障碍。故云虚 <lb ed="X" n="0326c10"/><lb ed="R076" n="0888a10"/>空。</p><p xml:id="pX48p0326c1002" cb:place="inline">補義。此依识变。故属有我。正起信之我见也 <lb ed="X" n="0326c11"/><lb ed="R076" n="0888a11"/>二择灭无为者。择谓拣择。乃能择之智。灭谓断灭 <lb ed="X" n="0326c12"/><lb ed="R076" n="0888a12"/>乃所灭之根随烦恼。谓由无漏智。择拣诸惑。能显 <lb ed="X" n="0326c13"/><lb ed="R076" n="0888a13"/>灭理。以断诸障染。因择力所得灭理。故云择灭。乃 <lb ed="X" n="0326c14"/><lb ed="R076" n="0888a14"/>二乘析色明空。所证涅槃耳。</p> <lb ed="X" n="0326c15"/><lb ed="R076" n="0888a15"/><p xml:id="pX48p0326c1501">三非择灭无为者。非由择力灭惑所得。但本性淸 <lb ed="X" n="0326c16"/><lb ed="R076" n="0888a16"/>净。及缘缺所显故。缘缺者。俱舍云。永碍当生。得非 <lb ed="X" n="0326c17"/><lb ed="R076" n="0888a17"/>择灭。当生者。当来生法。缘会则生。缘缺不生。谓能 <lb ed="X" n="0326c18"/><lb ed="R076" n="0888a18"/>永害未来法生。得灭异前。以得不由择。但由缘缺。 <lb ed="X" n="0326c19"/><lb ed="R076" n="0888b01"/>名非择灭。如眼与意专一色时。馀色声香味触等 <lb ed="X" n="0326c20"/><lb ed="R076" n="0888b02"/>谢。缘彼境界五识身等。住未来世毕竟不生。由彼 <lb ed="X" n="0326c21"/><lb ed="R076" n="0888b03"/>不能缘过去境。缘不具故。得非择灭。释云。谓眼缘 <lb ed="X" n="0326c22"/><lb ed="R076" n="0888b04"/>色时。耳等亦合缘声等。以专注色。故耳不缘色等 <lb ed="X" n="0326c23"/><lb ed="R076" n="0888b05"/>同时声等刹那<anchor xml:id="nkr_note_add_0326c2301" n="0326c2301"/><anchor xml:id="beg0326c2301" n="0326c2301"/>已<anchor xml:id="end0326c2301"/>谢。故令缘声等识更不复生。以 <lb ed="X" n="0326c24"/><lb ed="R076" n="0888b06"/>前五识唯缘现量。不缘过未故。</p> <pb ed="X" xml:id="X48.0803.0327a" n="0327a"/> <lb ed="X" n="0327a01"/><lb ed="R076" n="0888b07"/><p xml:id="pX48p0327a0101">四不动无为者。虽前三定。至第四禅。永離三灾。谓 <lb ed="X" n="0327a02"/><lb ed="R076" n="0888b08"/>火烧初禅。水渰二禅。风刮三禅。出八难。谓忧。苦。喜 <lb ed="X" n="0327a03"/><lb ed="R076" n="0888b09"/>乐。寻。伺。出。入。息故。无喜乐动摇身心所显真理。故 <lb ed="X" n="0327a04"/><lb ed="R076" n="0888b10"/>云不动。</p><p xml:id="pX48p0327a0404" cb:place="inline">補義。此正四禅天定。亦属五那含天。</p> <lb ed="X" n="0327a05"/><lb ed="R076" n="0888b11"/><p xml:id="pX48p0327a0501">五想受灭无为者。谓<anchor xml:id="nkr_note_add_0327a0501" n="0327a0501"/><anchor xml:id="beg0327a0501" n="0327a0501"/>已<anchor xml:id="end0327a0501"/>離无所有处。欲超过有顶。 <lb ed="X" n="0327a06"/><lb ed="R076" n="0888b12"/>暂止息想。作意为先故。诸不恒行心心所灭。及恒 <lb ed="X" n="0327a07"/><lb ed="R076" n="0888b13"/>行一分心心所灭。以想受不行所显真理。故云想 <lb ed="X" n="0327a08"/><lb ed="R076" n="0888b14"/>受灭。</p> <lb ed="X" n="0327a09"/><lb ed="R076" n="0888b15"/><p xml:id="pX48p0327a0901">六真如无为者。谓言说之极。无有可说故强名真 <lb ed="X" n="0327a10"/><lb ed="R076" n="0888b16"/>如。言真如者。離外道之倒。及二乘之妄。不妄不变。 <lb ed="X" n="0327a11"/><lb ed="R076" n="0888b17"/>理非倒妄。故名真如。前五无为。皆依真如体上假 <lb ed="X" n="0327a12"/><lb ed="R076" n="0888b18"/>立名空等。</p> <lb ed="X" n="0327a13"/><lb ed="R076" n="0889a01"/><p xml:id="pX48p0327a1301">此六种无为。识论说略有二种。一依识变。假施设 <lb ed="X" n="0327a14"/><lb ed="R076" n="0889a02"/>有。二依法性假施设有。言依识变假施设有者。谓 <lb ed="X" n="0327a15"/><lb ed="R076" n="0889a03"/>曾闻<persName>佛</persName>说如虚空等名。随起分别作虚空等相。复 <lb ed="X" n="0327a16"/><lb ed="R076" n="0889a04"/>假观法数数熏习力故。则于观心中有似虚空等 <lb ed="X" n="0327a17"/><lb ed="R076" n="0889a05"/>相现。此所现无为相。变带而起。前後相似。无有变 <lb ed="X" n="0327a18"/><lb ed="R076" n="0889a06"/>易。假说为常。以唯识变。故非真常。此该六种无为。 <lb ed="X" n="0327a19"/><lb ed="R076" n="0889a07"/>乃地前比观所修。当属有漏。若地上後得智变。即 <lb ed="X" n="0327a20"/><lb ed="R076" n="0889a08"/>无漏也。二依法性假施设有者。谓空无我所显真 <lb ed="X" n="0327a21"/><lb ed="R076" n="0889a09"/>如。有无俱非。心言路绝。与一切法。非一切法。是法 <lb ed="X" n="0327a22"/><lb ed="R076" n="0889a10"/>真实之理。故名法性。離诸障碍。故名虚空。是则前 <lb ed="X" n="0327a23"/><lb ed="R076" n="0889a11"/>五无为。皆依真如实德也。此体须证人法二空无 <lb ed="X" n="0327a24"/><lb ed="R076" n="0889a12"/>我之後。方得显故。乃地上所证。今言皆无我者。乃 <pb ed="X" xml:id="X48.0803.0327b" n="0327b"/> <lb ed="X" n="0327b01"/><lb ed="R076" n="0889a13"/>约前识变者。故说有我。其依法性真如修所显者。 <lb ed="X" n="0327b02"/><lb ed="R076" n="0889a14"/>为真真如性。若依性宗。圆觉经云。乃至证得无上 <lb ed="X" n="0327b03"/><lb ed="R076" n="0889a15"/>涅槃。皆名我相。故亦属有我。今论六种。但说依识 <lb ed="X" n="0327b04"/><lb ed="R076" n="0889a16"/>变者。</p> <lb ed="X" n="0327b05"/><lb ed="R076" n="0889a17"/><p xml:id="pX48p0327b0501">论初标云。如<persName>世尊</persName>言。一切法无我。设有二问。何等 <lb ed="X" n="0327b06"/><lb ed="R076" n="0889a18"/>一切法。云何为无我。以上乃明一切法。乃答初问 <lb ed="X" n="0327b07"/><lb ed="R076" n="0889b01"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0327b0701" n="0327b0701"/><anchor xml:id="beg0327b0701" n="0327b0701"/>已<anchor xml:id="end0327b0701"/>竟。下答次问。云何为无我。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0327b08"/><lb ed="R076" n="0889b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX48p0327b0801">言无我者。略有二种。一補特伽罗无我。二者法无我。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0327b09"/><lb ed="R076" n="0889b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX48p0327b0901">一補特伽罗无我者。即我无我也。我者主宰義。自 <lb ed="X" n="0327b10"/><lb ed="R076" n="0889b04"/>在義。若实有我。应当人常在世为人。天常在天为 <lb ed="X" n="0327b11"/><lb ed="R076" n="0889b05"/>天。不流转诸趣受生死。纔是自在实用。今见起惑。 <lb ed="X" n="0327b12"/><lb ed="R076" n="0889b06"/>造业。则有生灭往来迁变。则知都无主宰自在实 <lb ed="X" n="0327b13"/><lb ed="R076" n="0889b07"/>用矣。又梵语補特伽罗。此云数取趣。谓诸有情数 <lb ed="X" n="0327b14"/><lb ed="R076" n="0889b08"/>数起惑造业。名为能取之因。当来五趣受生。名为 <lb ed="X" n="0327b15"/><lb ed="R076" n="0889b09"/>所取之果。此盖就凡夫所执分别五蕴假我。及外 <lb ed="X" n="0327b16"/><lb ed="R076" n="0889b10"/>道所执之神我。以取分段生死之苦者而言也。若 <lb ed="X" n="0327b17"/><lb ed="R076" n="0889b11"/>二乘所执。蕴即離我。及涅槃我。亦属分别。若凡夫 <lb ed="X" n="0327b18"/><lb ed="R076" n="0889b12"/>俱生。及地上菩萨。未破藏识。七地<anchor xml:id="nkr_note_add_0327b1801" n="0327b1801"/><anchor xml:id="beg0327b1801" n="0327b1801"/>已<anchor xml:id="end0327b1801"/>前所断俱生 <lb ed="X" n="0327b19"/><lb ed="R076" n="0889b13"/>我执。如论所言。无始虚妄熏习内因力故。盖指习 <lb ed="X" n="0327b20"/><lb ed="R076" n="0889b14"/>气而言也。今论云一切无我。以圣教量尽皆破之。 <lb ed="X" n="0327b21"/><lb ed="R076" n="0889b15"/>方尽大乘之意也。</p> <lb ed="X" n="0327b22"/><lb ed="R076" n="0889b16"/><p xml:id="pX48p0327b2201">二法无我者。谓我所执之法也。言法者。轨生物解。 <lb ed="X" n="0327b23"/><lb ed="R076" n="0889b17"/>任持自性之義。谓真如而为众生自性故。今言真 <lb ed="X" n="0327b24"/><lb ed="R076" n="0889b18"/>如众生即解。以有自性轨持令生解故。又诸法各 <pb ed="X" xml:id="X48.0803.0327c" n="0327c"/> <lb ed="X" n="0327c01"/><lb ed="R076" n="0890a01"/>有自体不失。而能轨物令生解故。只如香炉。不作 <lb ed="X" n="0327c02"/><lb ed="R076" n="0890a02"/>花甁之解。是有轨则之義。故得法之名。虽复任持 <lb ed="X" n="0327c03"/><lb ed="R076" n="0890a03"/>轨生物解。而亦无勝性实自在用故。若实有我。则 <lb ed="X" n="0327c04"/><lb ed="R076" n="0890a04"/>万物应无生灭成壞。今见国土迁壞。万物生灭无 <lb ed="X" n="0327c05"/><lb ed="R076" n="0890a05"/>常。故知诸法亦无我也。然凡夫法执者。即根身器 <lb ed="X" n="0327c06"/><lb ed="R076" n="0890a06"/>界六尘依报也。外道所执各有多种。本出西域。有 <lb ed="X" n="0327c07"/><lb ed="R076" n="0890a07"/>六家七宗。各立异见。以为所安。此乃外道法执。二 <lb ed="X" n="0327c08"/><lb ed="R076" n="0890a08"/>乘法执。即所取偏空涅槃。此通名分别法执也。菩 <lb ed="X" n="0327c09"/><lb ed="R076" n="0890a09"/>萨所执取证真如。论曰。现前立少物。谓是唯识性 <lb ed="X" n="0327c10"/><lb ed="R076" n="0890a10"/>以有所得故。非实住唯识。以有证得。是为微细法 <lb ed="X" n="0327c11"/><lb ed="R076" n="0890a11"/>执。所谓存我觉我俱名障碍。故八地<anchor xml:id="nkr_note_add_0327c1101" n="0327c1101"/><anchor xml:id="beg0327c1101" n="0327c1101"/>已<anchor xml:id="end0327c1101"/>证平等真 <lb ed="X" n="0327c12"/><lb ed="R076" n="0890a12"/>如。尙起贪著。是谓微细法执。乃菩萨俱生法执也 <lb ed="X" n="0327c13"/><lb ed="R076" n="0890a13"/>此执未空。故未尽异熟。异属因。熟属果。故尙属因 <lb ed="X" n="0327c14"/><lb ed="R076" n="0890a14"/>果。直至金刚道後。异熟空时。即入果海。即起信云。 <lb ed="X" n="0327c15"/><lb ed="R076" n="0890a15"/>菩萨地尽。觉心初起。心无初相。远離微细念故。得 <lb ed="X" n="0327c16"/><lb ed="R076" n="0890a16"/>见心性。心即常住。名究竟觉。是则按此百法。前九 <lb ed="X" n="0327c17"/><lb ed="R076" n="0890a17"/>十四种。乃凡夫外道所执人法二我。六种无为。乃 <lb ed="X" n="0327c18"/><lb ed="R076" n="0890a18"/>二乘菩萨所执人法二我。以虽证涅槃真如。犹属 <lb ed="X" n="0327c19"/><lb ed="R076" n="0890b01"/>迷悟对待。总属生灭边收。正起信中对生灭之真 <lb ed="X" n="0327c20"/><lb ed="R076" n="0890b02"/>如也。故今生灭情忘。圣凡不立。方极一心之源。故 <lb ed="X" n="0327c21"/><lb ed="R076" n="0890b03"/>皆无之。此实即相归性之极则也。盖我法二执。有 <lb ed="X" n="0327c22"/><lb ed="R076" n="0890b04"/>粗。有细。粗者名分别我法二执。细者名俱生我法 <lb ed="X" n="0327c23"/><lb ed="R076" n="0890b05"/>二执。此粗细二种执。返妄归真。从粗至细。始从凡 <lb ed="X" n="0327c24"/><lb ed="R076" n="0890b06"/>夫作生空观。熏修至七信位。断分别我执。从八信 <pb ed="X" xml:id="X48.0803.0328a" n="0328a"/> <lb ed="X" n="0328a01"/><lb ed="R076" n="0890b07"/>位。作法空观。熏修历三贤。至初地初心。断分别法 <lb ed="X" n="0328a02"/><lb ed="R076" n="0890b08"/>执。故云分别二障极喜无。从二地作真如观。至七 <lb ed="X" n="0328a03"/><lb ed="R076" n="0890b09"/>地断俱生我执。从八地至等觉金刚心中。断俱生 <lb ed="X" n="0328a04"/><lb ed="R076" n="0890b10"/>法执。故云六七俱生地地除。第七修道除种现。金 <lb ed="X" n="0328a05"/><lb ed="R076" n="0890b11"/>刚道後总皆无。到此方纔破尽。净此二执。即证一 <lb ed="X" n="0328a06"/><lb ed="R076" n="0890b12"/>心。是名为<persName>佛</persName>。今此二无我。则粗细二种。皆在其中 <lb ed="X" n="0328a07"/><lb ed="R076" n="0890b13"/>矣。</p> <lb ed="X" n="0328a08"/><lb ed="R076" n="0890b14"/><p xml:id="pX48p0328a0801">按识论云。然诸我执。略有二种。一者俱生。二者分 <lb ed="X" n="0328a09"/><lb ed="R076" n="0890b15"/>别。俱生我执。无始时来虚妄熏习。内因力故。恒与 <lb ed="X" n="0328a10"/><lb ed="R076" n="0890b16"/>身俱。不待邪教。及邪分别。任运而转。故名俱生。此 <lb ed="X" n="0328a11"/><lb ed="R076" n="0890b17"/>复二种。一常相续。在第七识。缘第八识起自心相。 <lb ed="X" n="0328a12"/><lb ed="R076" n="0890b18"/>执为实我。二有间断。在第六识。缘识所变五取蕴 <lb ed="X" n="0328a13"/><lb ed="R076" n="0891a01"/>相。或总或别。起自心相。此二我执。细故难断。後修 <lb ed="X" n="0328a14"/><lb ed="R076" n="0891a02"/>道中数数修习勝生空观。方能除灭。分别我执。亦 <lb ed="X" n="0328a15"/><lb ed="R076" n="0891a03"/>由现在外缘力故。非与身俱。要待邪教及邪分别。 <lb ed="X" n="0328a16"/><lb ed="R076" n="0891a04"/>然後方起。故名分别。唯在第六意识中有。此亦二 <lb ed="X" n="0328a17"/><lb ed="R076" n="0891a05"/>种。一缘邪教所说蕴相。起自心相。分别计度。执为 <lb ed="X" n="0328a18"/><lb ed="R076" n="0891a06"/>实我。二缘邪教分说我相。起自心相。分别计度。执 <lb ed="X" n="0328a19"/><lb ed="R076" n="0891a07"/>为实我。此二我执粗故易断。初见道时。观一切法 <lb ed="X" n="0328a20"/><lb ed="R076" n="0891a08"/>生空真如。即能除灭。</p> <lb ed="X" n="0328a21"/><lb ed="R076" n="0891a09"/><p xml:id="pX48p0328a2101">補義曰。按识论所说。俱生二种我执单属凡夫。分 <lb ed="X" n="0328a22"/><lb ed="R076" n="0891a10"/>别我执属外道小乘。且凡夫我执。招分段生死者。 <lb ed="X" n="0328a23"/><lb ed="R076" n="0891a11"/>故云数取趣。谓数数造业取五趣生死也。如是若 <lb ed="X" n="0328a24"/><lb ed="R076" n="0891a12"/>言登地乃断。岂三贤未離分段生死耶。此与断证 <pb ed="X" xml:id="X48.0803.0328b" n="0328b"/> <lb ed="X" n="0328b01"/><lb ed="R076" n="0891a13"/>位中。大难会合。从来所未明也。若约断证。从初发 <lb ed="X" n="0328b02"/><lb ed="R076" n="0891a14"/>心至七信位。同除四住。则<anchor xml:id="nkr_note_add_0328b0201" n="0328b0201"/><anchor xml:id="beg0328b0201" n="0328b0201"/>已<anchor xml:id="end0328b0201"/>離分段生死。证我空 <lb ed="X" n="0328b03"/><lb ed="R076" n="0891a15"/>矣。楞伽云。须陀洹俱生身见断。何待登地。是则从 <lb ed="X" n="0328b04"/><lb ed="R076" n="0891a16"/>八信<anchor xml:id="nkr_note_add_0328b0401" n="0328b0401"/><anchor xml:id="beg0328b0401" n="0328b0401"/>已<anchor xml:id="end0328b0401"/>後。皆属变易生死。岂有未得我空而能变 <lb ed="X" n="0328b05"/><lb ed="R076" n="0891a17"/>易生死耶。此又大难会合也。然據论明文。岂敢妄 <lb ed="X" n="0328b06"/><lb ed="R076" n="0891a18"/>议。但难会通。不无其说。然经论共说分段生死烦 <lb ed="X" n="0328b07"/><lb ed="R076" n="0891b01"/>恼障招。变易生死所知障招。故今论云。数取趣者。 <lb ed="X" n="0328b08"/><lb ed="R076" n="0891b02"/>是约烦恼障说。即憎爱烦恼。正属分别二执。乃凡 <lb ed="X" n="0328b09"/><lb ed="R076" n="0891b03"/>夫不了无我。于心外妄起分别。实有诸法。又执此 <lb ed="X" n="0328b10"/><lb ed="R076" n="0891b04"/>法有实主宰。则与外道二乘邪分别同。是则论以 <lb ed="X" n="0328b11"/><lb ed="R076" n="0891b05"/>俱生单在地上。分别单属外道二乘。约多分说。其 <lb ed="X" n="0328b12"/><lb ed="R076" n="0891b06"/>实分别二执凡夫不无。今言登地断者。论云。由内 <lb ed="X" n="0328b13"/><lb ed="R076" n="0891b07"/>因力。是单约二执习气种子而言。其凡夫分别。乃 <lb ed="X" n="0328b14"/><lb ed="R076" n="0891b08"/>烦恼耳。故论略之。又曰。梵语補特伽罗。此云数取 <lb ed="X" n="0328b15"/><lb ed="R076" n="0891b09"/>趣。然此正明我无我。而云数取趣者。此非敌体而 <lb ed="X" n="0328b16"/><lb ed="R076" n="0891b10"/>翻。乃约義而翻者也。应的体云我。因执我故数数 <lb ed="X" n="0328b17"/><lb ed="R076" n="0891b11"/>造业。以取未来诸趣生死。盖约我能造业。因我以 <lb ed="X" n="0328b18"/><lb ed="R076" n="0891b12"/>取未来生死耳。今人但只讲数取趣義。竟失我之 <lb ed="X" n="0328b19"/><lb ed="R076" n="0891b13"/>名。故使学人难明也。然五趣生死。乃烦恼障招。若 <lb ed="X" n="0328b20"/><lb ed="R076" n="0891b14"/>说此为俱生我执。岂地上菩萨又招五趣生死耶。 <lb ed="X" n="0328b21"/><lb ed="R076" n="0891b15"/>故予所言难会合者此也。然云修道位中除种现。 <lb ed="X" n="0328b22"/><lb ed="R076" n="0891b16"/>是知俱生<anchor xml:id="nkr_note_add_0328b2201" n="0328b2201"/><anchor xml:id="beg0328b2201" n="0328b2201"/>但<anchor xml:id="end0328b2201"/>约习气。而烦恼障犹属分别。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0328b23"/><lb ed="R076" n="0891b17"/> <lb ed="X" n="0328b24"/><lb ed="R076" n="0891b18"/><cb:juan fun="close" n="1"><cb:jhead>百法明门论纂<note place="inline">终</note></cb:jhead></cb:juan></cb:div> </body> <back> <cb:div type="apparatus"> <head>挍注</head> <p> <app from="#beg0312c1501" to="#end0312c1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0312c2401" to="#end0312c2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0313a0101" to="#end0313a0101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">僭</lem><rdg wit="#wit.orig">僭</rdg></app> <app from="#beg0313c0501" to="#end0313c0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0313c0901" to="#end0313c0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0314a1601" to="#end0314a1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0314c0101" to="#end0314c0101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0314c0201" to="#end0314c0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0314c1001" to="#end0314c1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0314c1201" to="#end0314c1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0316b0901" to="#end0316b0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0317a0201" to="#end0317a0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">但</lem><rdg wit="#wit.orig">但</rdg></app> <app from="#beg0317a0701" to="#end0317a0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0317b0801" to="#end0317b0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">沫</lem><rdg wit="#wit.orig">颒</rdg></app> <app from="#beg0318b0201" to="#end0318b0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0318b0202" to="#end0318b0202"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0318b1701" to="#end0318b1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0318b1702" to="#end0318b1702"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0318c1701" to="#end0318c1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0320a1401" to="#end0320a1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0320a1701" to="#end0320a1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0320c0601" to="#end0320c0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0320c1701" to="#end0320c1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0320c1801" to="#end0320c1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0321a0101" to="#end0321a0101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">谄<note type="cf1">X11n0267_p0114b23</note></lem><rdg wit="#wit.orig">谄</rdg></app> <app from="#beg0321a0901" to="#end0321a0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">但</lem><rdg wit="#wit.orig">但</rdg></app> <app from="#beg0321b0301" to="#end0321b0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5" cb:provider="赵文平 (2021-07-27)"><g ref="#CB01043">蜇</g></lem><rdg wit="#wit.orig">蛆</rdg></app> <app from="#beg0321b0401" to="#end0321b0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5" cb:provider="赵文平 (2021-07-27)"><g ref="#CB01043">蜇</g></lem><rdg wit="#wit.orig">蛆</rdg></app> <app from="#beg0321b2201" to="#end0321b2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp6">狙<note type="cf1">T54n2128_p0866b17</note><note type="cf2">T54n2128_p0916c14</note></lem><rdg wit="#wit.orig">狚</rdg></app> <app from="#beg0321c0101" to="#end0321c0101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">谄<note type="cf1">T31n1585_p0033c08</note></lem><rdg wit="#wit.orig">谄</rdg></app> <app from="#beg0321c0102" to="#end0321c0102"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">谄<note type="cf1">T31n1585_p0033c09</note></lem><rdg wit="#wit.orig">谄</rdg></app> <app from="#beg0321c0201" to="#end0321c0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">谄<note type="cf1">T31n1585_p0033c10</note></lem><rdg wit="#wit.orig">谄</rdg></app> <app from="#beg0321c0301" to="#end0321c0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0321c0401" to="#end0321c0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">谄<note type="cf1">T31n1585_p0033c12</note></lem><rdg wit="#wit.orig">谄</rdg></app> <app from="#beg0321c0501" to="#end0321c0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">谄<note type="cf1">X20n0361_p0496a01</note></lem><rdg wit="#wit.orig">谄</rdg></app> <app from="#beg0321c1001" to="#end0321c1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0321c1701" to="#end0321c1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0321c2201" to="#end0321c2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0322b0401" to="#end0322b0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0322b0501" to="#end0322b0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0322b1601" to="#end0322b1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">但</lem><rdg wit="#wit.orig">但</rdg></app> <app from="#beg0322c0501" to="#end0322c0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">但</lem><rdg wit="#wit.orig">但</rdg></app> <app from="#beg0323b1301" to="#end0323b1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0323c1101" to="#end0323c1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0323c2101" to="#end0323c2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0325b1901" to="#end0325b1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0325c0901" to="#end0325c0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0325c1001" to="#end0325c1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0326a1101" to="#end0326a1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0326b0801" to="#end0326b0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0326c0301" to="#end0326c0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">但</lem><rdg wit="#wit.orig">但</rdg></app> <app from="#beg0326c2301" to="#end0326c2301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0327a0501" to="#end0327a0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0327b0701" to="#end0327b0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0327b1801" to="#end0327b1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0327c1101" to="#end0327c1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0328b0201" to="#end0328b0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0328b0401" to="#end0328b0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0328b2201" to="#end0328b2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">但</lem><rdg wit="#wit.orig">但</rdg></app> </p> </cb:div> <cb:div type="add-notes"> <head>新增挍注</head> <p> <note n="0312c1501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0312c1501">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0312c2401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0312c2401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0313a0101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0313a0101">僭【CB】，僭【卍续】</note> <note n="0313c0501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0313c0501">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0313c0901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0313c0901">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0314a1601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0314a1601">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0314c0101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0314c0101">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0314c0201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0314c0201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0314c1001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0314c1001">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0314c1201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0314c1201">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0316b0901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0316b0901">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0317a0201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0317a0201">但【CB】，但【卍续】</note> <note n="0317a0701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0317a0701">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0317b0801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0317b0801">沫【CB】，颒【卍续】</note> <note n="0318b0201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0318b0201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0318b0202" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0318b0202">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0318b1701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0318b1701">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0318b1702" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0318b1702">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0318c1701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0318c1701">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0320a1401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0320a1401">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0320a1701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0320a1701">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0320c0601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0320c0601">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0320c1701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0320c1701">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0320c1801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0320c1801">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0321a0101" resp="#resp2" type="add" cb:note_key="X48.0321a01.14" target="#nkr_note_add_0321a0101">谄【CB】，谄【卍续】</note> <note n="0321a0901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0321a0901">但【CB】，但【卍续】</note> <note n="0321b0301" resp="#resp2" type="add" cb:note_key="X48.0321b03.01" target="#nkr_note_add_0321b0301"><g ref="#CB01043">蜇</g>【CB】，蛆【卍续】</note> <note n="0321b0401" resp="#resp2" type="add" cb:note_key="X48.0321b04.05" target="#nkr_note_add_0321b0401"><g ref="#CB01043">蜇</g>【CB】，蛆【卍续】</note> <note n="0321b2201" resp="#resp2" type="add" cb:note_key="X48.0321b22.01" target="#nkr_note_add_0321b2201">狙【CB】，狚【卍续】</note> <note n="0321c0101" resp="#resp2" type="add" cb:note_key="X48.0321c01.02" target="#nkr_note_add_0321c0101">谄【CB】，谄【卍续】</note> <note n="0321c0102" resp="#resp2" type="add" cb:note_key="X48.0321c01.20" target="#nkr_note_add_0321c0102">谄【CB】，谄【卍续】</note> <note n="0321c0201" resp="#resp2" type="add" cb:note_key="X48.0321c02.06" target="#nkr_note_add_0321c0201">谄【CB】，谄【卍续】</note> <note n="0321c0301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0321c0301">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0321c0401" resp="#resp2" type="add" cb:note_key="X48.0321c04.09" target="#nkr_note_add_0321c0401">谄【CB】，谄【卍续】</note> <note n="0321c0501" resp="#resp2" type="add" cb:note_key="X48.0321c05.01" target="#nkr_note_add_0321c0501">谄【CB】，谄【卍续】</note> <note n="0321c1001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0321c1001">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0321c1701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0321c1701">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0321c2201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0321c2201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0322b0401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0322b0401">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0322b0501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0322b0501">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0322b1601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0322b1601">但【CB】，但【卍续】</note> <note n="0322c0501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0322c0501">但【CB】，但【卍续】</note> <note n="0323b1301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0323b1301">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0323c1101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0323c1101">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0323c2101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0323c2101">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0325b1901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0325b1901">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0325c0901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0325c0901">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0325c1001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0325c1001">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0326a1101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0326a1101">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0326b0801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0326b0801">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0326c0301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0326c0301">但【CB】，但【卍续】</note> <note n="0326c2301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0326c2301">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0327a0501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0327a0501">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0327b0701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0327b0701">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0327b1801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0327b1801">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0327c1101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0327c1101">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0328b0201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0328b0201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0328b0401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0328b0401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0328b2201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0328b2201">但【CB】，但【卍续】</note> </p> </cb:div> </back></text></TEI>